Home Weekendlijstje: Nihilisme

Weekendlijstje: Nihilisme

Het nihilisme is een omstreden filosofische stroming. ‘Nihil’ betekent ‘niets’ in het Latijn en de ware nihilist gelooft dan ook dat er niets van absolute betekenis of zin bestaat in de wereld. Op het eerste gezicht een niet al te aantrekkelijke levenshouding. Maar is die negatieve reputatie terecht? In dit weekendlijstje vijf denkers over nihilisme.

Door Robin Abbing op 01 oktober 2021

Weekendlijstje: Nihilisme

Dit artikel krijgt u van ons cadeau

Wilt u onbeperkt toegang tot de artikelen op Filosofie.nl? U bent al abonnee vanaf €4,99 per maand. Sluit hier een abonnement af en u heeft direct toegang.

Het nihilisme van Nietzsche

Wie zich in het nihilisme verdiept kan niet om Friedrich Nietzsche (1844-1900) heen. Nihilisme was een centraal begrip in zijn filosofie. Met zijn uitspraak ‘God is dood’ wilde hij benadrukken dat er geen fundamenten zijn voor onze normen en waarden – laat staan een ‘absolute waarheid’. Een mens zal deze zelf moeten scheppen. Hoewel hij zijn boeken tijdens zijn leven nauwelijks gelezen werden, is hij vandaag de dag populairder dan ooit.

Dostojevski en het Russisch nihilisme

In 19e-eeuws Rusland speelde het nihilisme vooral in de politiek een belangrijke rol. Russische nihilisten kwamen veelal uit niet-adellijke milieus en begaven zich in intellectuele kringen die de bestaande politieke en sociale orde afwezen. Dit zorgde voor verhitte debatten, waar ook bekende auteurs als Dostojevski en Toergenjev zich in mengden. Het Russisch nihilisme ontleent een groot deel van zijn huidige bekendheid aan romans als Vaders en Zonen en Misdaad en Straf .

Consequent nihilisme

Is het mogelijk om een consequente nihilist te zijn? Volgens filosoof Sebastien Valkenberg is dat lastig. Wie nergens in gelooft kan immers ook nooit verwijzen naar principes. Valkenberg bespreekt de hoorcollegeserie Nietzsche en het nihilisme van Nietzsche-kenner Paul van Tongeren, die de negatieve lading van ‘nihilist’ wil corrigeren. Hoe breng je nihilisme consequent in de praktijk? Je principes volledig loslaten blijkt zo makkelijk nog niet.

Zenfilosofie en nihilisme

Wat kan het Europese nihilisme leren van de Oosterse zenfilosofie? Hoogleraar Boeddhistische filosofie André van der Braak schreef hierover een artikel over in Wijsgerig Perspectief. Net als in het nihilisme, speelt het niets in het boeddhisme een belangrijke rol. Japanse filosoof Nishitani Keiji (1900-1990) schreef uitgebreid over het nihilisme en de ‘overwinning’ ervan. In zijn werk sloeg hij een brug tussen de westerse en oosterse filosofieën van het niets.

Europees denken buiten Europa

Denker des Vaderlands Paul van Tongeren werkte een aantal maanden als onderzoeker aan een Zuid-Afrikaanse universiteit. Hij hoopte in die tijd los te kunnen komen van zijn ‘Europese vooroordelen’. Niets bleek minder waar: de invloed van Europees denken bleek veel dieper te zijn doorgedrongen buiten Europa dan hij dacht. Ook in hemzelf bleken die denkwijzen hardnekkig. Maar: ‘je leert vaak meer van wat niet lukt dan van wat wel overeenkomt met je verwachtingen’.

Relevante berichten

Weekendlijstje Spijt
Weekendlijstje Spijt

Weekendlijstje Spijt

Bij zijn bezoek aan Congo op 8 juni betuigde de Belgische koning Filip spijt voor de Belgische wandaden tijdens de koloniale overheersing. Hoewel officiële excuses ontbraken, werd deze spijtbetuiging geprezen als een stap in de goede richting. Maar kun je wel excuses maken voor iets wat je zelf niet gedaan hebt? Wat betekent spijt hebben eigenlijk en waar dient het voor? In dit weekendlijstje vindt u vijf artikelen over spijt.

Lees meer
Kunstmatige intelligentie
Kunstmatige intelligentie
Bewustzijn

Een zelfbewuste computer is onze favoriete nachtmerrie

Een softwareontwikkelaar van Google veroorzaakte een media-storm door te stellen dat zijn werkgever gebruikmaakt van een zelfbewuste chatbot. Maar is dat wel mogelijk? En wat betekent het dat we computers ontwikkelen die ons kunnen doen geloven dat ze bewust zijn?

Lees meer
Woede
Woede

Weekendlijstje: Woede

Een groep woedende boeren trok afgelopen week naar het huis van minister Van der Wal om hun onvrede te uiten over de nieuwe stikstofmaatregelen van het kabinet. Hoewel er in de maatschappij begrip lijkt te bestaan voor de boosheid bij boeren, klinkt er ook kritiek op de manier waarop zij deze boosheid uiten. Wat is woede, hoe gaan er mee om en kunnen we het positief inzetten? Daarover meer in dit weekendlijstje.  

Lees meer
Verbeelding
Verbeelding

Weekendlijstje verbeelding

Kinderen fantaseren de wonderlijkste verhalen bij elkaar. Als volwassenen raken we die kinderlijke fantasie vaak een beetje uit kwijt. Zonde, want we kunnen veel leren van onze eigen verbeelding. Dit weekend een lijstje over fantasie en verbeelding.

Lees meer