Home Weekendlijstje: Geheimen

Weekendlijstje: Geheimen

Deze week werd duidelijk dat premier Rutte jarenlang eigenhandig sms’jes van zijn oude Nokia verwijderde. De premier heeft naar eigen zeggen “nooit bewust” belangrijke zaken verborgen, maar de oppositie ziet een patroon van het achterhouden van informatie. Naar aanleiding van het sms-debat, dit weekend een lijstje over geheimen.

Door Jules van Beurden op 20 mei 2022

Weekendlijstje: Geheimen

Dit artikel krijgt u van ons cadeau

Wilt u onbeperkt toegang tot de artikelen op Filosofie.nl? U bent al abonnee vanaf €4,99 per maand. Sluit hier een abonnement af en u heeft direct toegang.

Niet alles hoeven weten

Lang geloofde Jannah Loontjens dat de mogelijkheid om ongehinderd herinneringen te delen een teken van vrijheid was. Maar na het lezen van de Franse filosoof Michel Foucault schaafde zij die mening bij. De veronderstelling ‘hoe meer je met elkaar deelt, hoe vertrouwder je met elkaar bent’ is volgens Foucault een illusie. Openheid leidt volgens hem niet tot vrijheid of vertrouwen, maar tot manipulatie. Door persoonlijke informatie te delen geven we de regie over onze herinneringen uit handen. Vertrouwelijkheid bestaat juist meer uit elkaar de ruimte gunnen om niet alles te hoeven vertellen. Loontjens beseft door Foucault dat vrijheid bestaat ‘bij de gratie van het elkaar geheimen gunnen, van het ongekend laten, van het laten bestaan van raadselachtigheid en geheimzinnigheid.’

Een rechter geeft niet om waarheid

Volgens advocaat Hugo Ter Brake is de houding van de rechter in een strafzaak veelal te passief. De rechter heeft de rol van Socrates ‘alleen vervult hij die niet naar behoren’, zegt Ter Brake. Volgens hem is de rechter helemaal niet geïnteresseerd in de waarheid. Het dossier dat de rechter gelezen heeft vertelt hem hoe de werkelijkheid in elkaar zit: hij vraagt niet door. Het socratische debat vindt daardoor niet in de zitting plaats, maar op papier. Volgens Ter Brake moet een rechter veel scherper op zoek gaan naar de waarheid, zelfs als dat tegen het belang van advocaten ingaat. Ter Brake: ‘Ik denk wel eens: als een rechter nu doorvraagt maakt hij gehakt van mijn client.’

Klikspaan

Is het openlijk verkondigen van misstanden een nobele daad in dienst van publiek belang, of een zelfzuchtige actie die weinig geeft om consequenties? Jeroen Hopster verkent de vraag of we klokkenluiders moeten steunen of niet. Aan de ene kant is klikken een ‘positieve daad van ongehoorzaamheid’ met een immense maatschappelijke impact. Aan de andere kant tast het openbaar maken van grote geheimen veel levens en belangen aan. Is een interne afhandeling dan niet een betere oplossing? Volgens Hopster is de intentie van de klikker doorslaggevend: is deze onbaatzuchtig en goed doordacht of juist gestoeld op eigenbelang en wrok? ‘Zulke nuances maken dat de ene klokkenluider de andere niet is.’

Afluisteren

‘Vandaag de dag lijken weinigen zich druk te maken om de mogelijkheid te worden afgeluisterd.’ Jannah Loontjens realiseert zich na het zien van de film The Conversation (1974) hoe kwetsbaar het is om persoonlijke gegevens te delen. Al helemaal als iemand anders dat doet zonder te vragen. Hoofdpersoon Harry Caul is zich voortdurend bewust van privacy: hij is professioneel afluisteraar. Na een van zijn opdrachten weigert hij de opnamen in te leveren want hij vreest voor een moord. De film laat zien dat de manier waarop derden met onze geheimen omgaan belangrijker is dan onze geheimen zelf. Hoe zij deze gegevens inzetten en wie zij ermee manipuleren zijn het meest van belang. Ondanks de goedbedoelde voorzichtigheid van Caul, gaat er toch iemand dood.

Verdwenen mysterie

Het is overhaast pessimistisch om te geloven dat er “onoverkomelijke mysteries” bestaan volgens de Britse filosoof Philip Kitcher. Maar de overtuiging van wetenschappers dat we alles natuurkundig kunnen reduceren klopt ook niet. We kunnen niet alle problemen oplossen, en dat geeft niet. Kitchers intellectuele held John Dewey vond dat we anders moeten leren kijken naar de problemen die we niet kunnen oplossen. We kunnen bijvoorbeeld geen eenzijdig wetenschappelijk antwoord geven op wat de geest is, maar we kunnen vanuit verschillende invalshoeken wel grip krijgen op wat de geest doet. Het mysterie van een vraagstuk verdwijnt als verschillende disciplines zich erover buigen.

Relevante berichten

Weekendlijstje Europa
Weekendlijstje Europa
Politiek

Weekendlijstje Europa

Vorige week stemden Europese regeringsleiders in met het kandidaat-lidmaatschap van Oekraïne en Moldavië. Onder druk van crises zoals de oorlog in Oekraïne, klimaatverandering of de Covid-pandemie kiest Europa vaak voor verdere Europese uitbreiding, samenwerking en integratie. Wat betekent dit voor de Europese identiteit en de rol van Europa in de wereld? In dit weekendlijstje vindt u vijf filosofische artikelen over Europa.

Lees meer
Weekendlijstje Spijt
Weekendlijstje Spijt

Weekendlijstje Spijt

Bij zijn bezoek aan Congo op 8 juni betuigde de Belgische koning Filip spijt voor de Belgische wandaden tijdens de koloniale overheersing. Hoewel officiële excuses ontbraken, werd deze spijtbetuiging geprezen als een stap in de goede richting. Maar kun je wel excuses maken voor iets wat je zelf niet gedaan hebt? Wat betekent spijt hebben eigenlijk en waar dient het voor? In dit weekendlijstje vindt u vijf artikelen over spijt.

Lees meer
Kunstmatige intelligentie
Kunstmatige intelligentie
Bewustzijn

Een zelfbewuste computer is onze favoriete nachtmerrie

Een softwareontwikkelaar van Google veroorzaakte een media-storm door te stellen dat zijn werkgever gebruikmaakt van een zelfbewuste chatbot. Maar is dat wel mogelijk? En wat betekent het dat we computers ontwikkelen die ons kunnen doen geloven dat ze bewust zijn?

Lees meer
Woede
Woede

Weekendlijstje: Woede

Een groep woedende boeren trok afgelopen week naar het huis van minister Van der Wal om hun onvrede te uiten over de nieuwe stikstofmaatregelen van het kabinet. Hoewel er in de maatschappij begrip lijkt te bestaan voor de boosheid bij boeren, klinkt er ook kritiek op de manier waarop zij deze boosheid uiten. Wat is woede, hoe gaan er mee om en kunnen we het positief inzetten? Daarover meer in dit weekendlijstje.  

Lees meer