Home Stine Jensen: Woede

Stine Jensen: Woede

Door Stine Jensen op 02 maart 2016

Cover van 03-2016
03-2016 Filosofie magazine Lees het magazine

De laatste tijd duiken steeds meer pleidooien op voor de herwaardering van woede. De Duits-Koreaanse filosoof Byung Chul Han constateert in De vermoeide samenleving dat woede taboe is in de westerse positieve yes we can-samenleving. Dat is zonde, want woede biedt de mogelijkheid tot transformatie. Wie boos is slaat met zijn vuist op tafel, zet alles stil, en vindt dat het anders moet. De Correspondent kopte onlangs: ‘Woede heeft ten onrecht een slechte naam’, en pleitte voor meer ‘bewuste boosheid’, omdat verontwaardiging een belangrijk moreel kompas is. En Peter Sloterdijk wijst er in Woede en tijd op dat woede een ongerichte kracht is en op zichzelf niet negatief; hij ziet de demonische kracht van de destructieve (veelal mannelijke) woede (denk aan IS) graag getransformeerd in principes van de langere termijn: eer, trots, kracht.

Sloterdijk stoft een prachtig filosofisch begrip af: thymos. Thymos is een oud Grieks begrip dat staat voor onder meer trots, erkenning, eer en strijdlust. Volgens Plato zit het tussen rede en verlangen in. Het is het temperamentvolle deel van de ziel: fel, trots, onverschrokken. De Vlaming Peter Venmans werkt in Het derde deel van de ziel prachtig de rijkheid van het begrip ‘thymos’ uit en onderzoekt wat wij ervan kunnen leren.
Ik was al bijna een uitbundige fan van thymos, totdat iemand mij de Süddeutsche Zeitung onder de neus schoof. Marc Jongen, een leerling van Peter Sloterdijk en partij-ideoloog van de AfD, de Duitse conservatieve rechtse partij die nu als derde partij van Duitsland in de peilingen staat, spreekt van een ‘thymotische Unterversorgung’ van de Duitsers. Uit alle woede onder de autochtone Duitsers blijkt hoezeer thymotische kracht afwezig is. Door de Tweede Wereldoorlog is deze kracht – vaderlandsgevoel, eer – er volkomen uit geslagen. Jongen raakt daarmee een gevoelig punt. Hij wil de thymotische kracht weer aanwakkeren om het taboe op een sterk en trots Duitsland weer nieuw leven in te blazen. Klinkt navolgbaar, ware het niet dat thymos volgens Jongen ingezet moet worden tegen de komst van asielzoekers. Jongen suggereert dat een burgeroorlog te prefereren is boven het makkelammetjesgedrag.

Het is niet voor het eerst dat thymos een rechtse conservatieve ideologie dient. Peter Venmans wijst erop hoe ook de Harvard-filosoof Mansfield poogde mannelijke conservatieve waarden te restaureren in een overgefeminiseerde samenleving. Van zowel Mansfield als Jongen word ik behoorlijk thymotisch. Maar ik moet wél toegeven dat ik het opwindend vind dat een complex filosofisch begrip in het hart van het huidige wereldse politieke strijdtoneel is komen te staan.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Filosofie.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Relevante berichten

Een kerk voor het vrije woord
Een kerk voor het vrije woord

Een kerk voor het vrije woord

De Balie opende vorige week zijn deuren als gebedshuis, op grond van een heilig geloof in democratie, de rechtsstaat en de heilzame, bindende werking van cultuur. Waarom zou een cultuur- en debatcentrum zich anno 2022 geen seculiere kerk mogen noemen? We vroegen het Balie-directeur Yoeri Albrecht en Denker des Vaderlands Paul van Tongeren.

Lees meer
Weekendlijstje: Geheimen
Weekendlijstje: Geheimen

Weekendlijstje: Geheimen

Deze week werd duidelijk dat premier Rutte jarenlang eigenhandig sms’jes van zijn oude Nokia verwijderde. De premier heeft naar eigen zeggen “nooit bewust” belangrijke zaken verborgen, maar de oppositie ziet een patroon van het achterhouden van informatie. Naar aanleiding van het sms-debat, dit weekend een lijstje over geheimen.

Lees meer
Bertrand Russell over ‘het probleem van China’
Bertrand Russell over ‘het probleem van China’
Niet-westerse filosofie

Bertrand Russell over ‘het probleem van China’

Toen de Britse filosoof Bertrand Russell een jaar lesgaf in China, raakte hij diep onder de indruk van het land. Vooral het vermogen van de bevolking om gelukkig te zijn raakte hem. Wel maakte hij zich zorgen over de groeiende invloed van het Westen. Is het China gelukt om zijn eigenheid ten opzichte van het Westen te bewaren?

Lees meer
Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.
Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.

Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.

S10 staat dit weekend in de finale van het Eurovisie Songfestival. Tijdens een interview bij Matthijs gaat door vertelt ze dat ze zichzelf toestemming heeft gegeven om haar dromen na te jagen en dit avontuur aan te gaan. Het resultaat: meer zelfinzicht en een bijzondere prestatie. Dit weekend een lijstje over durven beginnen, presteren, en jezelf leren kennen.

Lees meer