Aan de universiteit van Texas zijn passages uit het werk van Plato gecensureerd. Filosofiedocent Martin Peterson reageerde verbijsterd, toen hij van de universiteit te horen kreeg dat hij delen uit het Symposium van de Griekse filosoof niet langer mocht behandelen. De maatregel leidde tot felle kritiek van PEN America, de organisatie die wereldwijd opkomt voor de vrijheid van schrijvers en denkers. ‘Het is absurd dat een professor verboden wordt Plato te onderwijzen, een fundamenteel denker in de westerse filosofie sinds de Renaissance’, schrijven zij op 7 januari 2026 in een verklaring. ‘Alleen omdat zijn geschriften vragen over liefde, gender en menselijke identiteit behandelen.’
Ook de Vlaamse PEN-voorzitter, filosoof Alicja Gescinska, noemt de beslissing ‘zorgwekkend’ en overweegt uit protest een onlinecursus over Plato’s Symposium te organiseren. ‘Dit is geen klein incident,’ zegt ze. ‘Hier staat de filosofie zelf op het spel. En wat in Amerika gebeurt, waait vaak al snel over naar Europa.’
Volgens Gescinska is academische vrijheid geen onbeperkt recht, maar juist daarom zo belangrijk. ‘Je zou zeggen: hoe meer vrijheid, hoe beter. Maar zo eenvoudig is het niet. Vrijheid is altijd begrensd. Een biologiedocent kan niet zomaar beweren dat het mannelijke brein superieur is aan het vrouwelijke, en een aardrijkskundeleraar kan niet zeggen dat Sofia de hoofdstad van Frankrijk is.’
Dictatuur
Dat betekent echter niet dat problematische of controversiële ideeën uit de weg moeten worden gegaan. ‘In Plato’s werk staan inderdaad betwijfelbare opvattingen,’ zegt Gescinska. ‘In De staat verdedigt hij zelfs een vorm van dictatuur. Maar dat is juist een reden om hem te lezen, niet om hem te verbieden.’
Even tussendoor …
Meer lezen over Plato en andere filosofen? Schrijf je in voor de gratis nieuwsbrief:
Volgens haar is de Amerikaanse overheid bang voor boeken. ‘Boeken lijken in hun ogen gevaarlijker dan wapens. En waar die angst voor het Symposium vandaan komt, is duidelijk. Het boek gaat over de liefde, en de liefde tussen mensen van hetzelfde geslacht speelt daarbij ook een rol. En zo zou Peterson “ras- of genderideologie” promoten. Maar het gaat helemaal niet om een ideologie. Hij zegt niet: “Zo moet je liefhebben.” Hij laat juist allerlei verschillende denkers over dit onderwerp aan het woord, zodat studenten zelf kunnen oordelen.’
Filosofie, stelt Gescinska, móét schuren. ‘Echt denken betekent geconfronteerd worden met ideeën die je niet bevallen. Als je atheïst bent, zou je het werk van de kerkvader Augustinus moeten lezen. Misschien word je er boos van, maar dat is niet erg. Boeken die je boos maken, zetten je aan het denken.’ De oplossing voor verkeerde ideeën en blinde vlekken ligt dan ook niet in censuur, besluit ze, maar in confrontatie. ‘De remedie tegen foute meningen is niet minder boeken lezen, maar juist meer.’
