Log in

Wachtwoord vergeten?

Word lid Log in Contact

Filosofie.nl

Filosofie Magazine nr. 6/2020

Opveren bij het verval der dingen

Michel Dijkstra en Simone Bassie

Niets doen heeft bij de Japanse Kenkõ weinig met luiheid te maken. Wie ‘niets doet’ plaatst niet zijn ‘dikke ik’ tussen zichzelf en de dingen, maar stelt zich open voor de vluchtige werkelijkheid.

Hoe kun je het best nietsdoen? De middeleeuwse Japanse estheticus Kenkõ wist het wel. Bezoek eens een eenzaam hutje en laat de omgeving op je inwerken: ‘Rondom de hut viel er geen enkel geluid te horen, behalve het water dat neerdruppelde uit een bamboehouten pijp die helemaal onder de gevallen bladeren zat. Kijk eens, dacht ik diep geroerd, zo kun je dus óók wonen.’ Dan valt Kenkõ’s oog echter op een ‘ontnuchterende mandarijnenboom’ vol vruchten: ‘Hij werd beschermd door een ferm hek. Had die boom er maar niet gestaan, dacht ik bij mezelf.’ Conclusie: wie zijn geest open en vrij wil houden, kan maar beter naar een rustieke bamboepijp kijken dan naar een weelderige fruitboom.

In deze schijnbaar achteloze overpeinzing speelt Kenkõ (1284-1350), wiens Kunst van het nietsdoen onlangs door Jos Vos meesterlijk in het Nederlands werd vertaald, met twee belangrijke concepten uit de traditionele Japanse esthetica: wabi-sabi en mono no aware. Beide begrippen zijn door hun gelaagdheid zo ongeveer onvertaalbaar, maar je kunt wel proberen om de belangrijkste aspecten te beschrijven. Zo slaat ‘wabi-sabi’ primair op de schoonheid van het rustieke en eenzame, dat subtieler en daardoor kostbaarder is dan openlijke pracht en praal. Kenkõ roept deze gedachte op door de bamboehouten pijp te contrasteren met de schreeuwerige mandarijnenboom. Het watergedruppel uit de pijp is het enige geluid dat je in de eenzame tuin kunt horen en verdiept zo de stilte. Verder wordt de boom ‘beschermd door een ferm hek’ en duidt zo op het gekunstelde, terwijl de pijp veel dichter bij het natuurlijke staat.

Verder lezen?

In een tijd waarin autoriteit, waarheid en het publieke debat onder druk staan kan filosofie met heldere analyses richting geven. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar € 4,99 per maand. U krijgt daarmee toegang tot alle artikelen uit Filosofie Magazine en Wijsgerig Perspectief plus exclusieve achtergrondartikelen, interviews en portretten. Of bestel de losse editie na.

InloggenLid Worden