Home Historisch profiel: Nihilisme… het begin van de vrijheid

Historisch profiel: Nihilisme… het begin van de vrijheid

Door Ivana Ivkovic op 17 september 2008

08-2008 Filosofie magazine Lees het magazine

‘Als God niet bestaat, dan is alles toegestaan’, constateert Ivan Karamazov in Dostojevski’s De gebroeders Karamazov. De negentiende-eeuwse romanheld verwoordt een tegenwoordig veelgehoorde angst: kunnen we zonder een gedeelde God nog wel gezamenlijke normen en waarden onderschrijven? Hebben we geen Opperwezen nodig dat garant staat voor onze moraal? Wie zegt zonder God nog wat goed en kwaad is? Of mooi en lelijk? Voor al onze beslissingen worden we teruggeworpen op onszelf, waar we soms ook geen houvast vinden. Het gevaar dreigt dat we concluderen dat er helemaal geen waarden meer zijn: het gevaar van het nihilisme. Er zijn geen waarden, geen betekenis, geen zin, er is – zoals het Latijnse woord nihil al zegt – helemaal niets.

De verzuchting van Karamazov schetst een zeer somber beeld van het nihilisme: er is niets dan ontgoocheling, teleurstelling en het gevoel dat we als mensen verweesd zijn. Maar vele filosofen en schrijvers die over het nihilisme hebben geschreven, laten zien dat we niet gedoemd zijn tot deze somberheid. Nihilisme is een gevaar, maar ook een kans: zonder onbetwistbare zekerheden moeten we op eigen benen leren staan.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Filosofie.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Relevante berichten

Een kerk voor het vrije woord
Een kerk voor het vrije woord

Een kerk voor het vrije woord

De Balie opende vorige week zijn deuren als gebedshuis, op grond van een heilig geloof in democratie, de rechtsstaat en de heilzame, bindende werking van cultuur. Waarom zou een cultuur- en debatcentrum zich anno 2022 geen seculiere kerk mogen noemen? We vroegen het Balie-directeur Yoeri Albrecht en Denker des Vaderlands Paul van Tongeren.

Lees meer
Weekendlijstje: Geheimen
Weekendlijstje: Geheimen

Weekendlijstje: Geheimen

Deze week werd duidelijk dat premier Rutte jarenlang eigenhandig sms’jes van zijn oude Nokia verwijderde. De premier heeft naar eigen zeggen “nooit bewust” belangrijke zaken verborgen, maar de oppositie ziet een patroon van het achterhouden van informatie. Naar aanleiding van het sms-debat, dit weekend een lijstje over geheimen.

Lees meer
Bertrand Russell over ‘het probleem van China’
Bertrand Russell over ‘het probleem van China’
Niet-westerse filosofie

Bertrand Russell over ‘het probleem van China’

Toen de Britse filosoof Bertrand Russell een jaar lesgaf in China, raakte hij diep onder de indruk van het land. Vooral het vermogen van de bevolking om gelukkig te zijn raakte hem. Wel maakte hij zich zorgen over de groeiende invloed van het Westen. Is het China gelukt om zijn eigenheid ten opzichte van het Westen te bewaren?

Lees meer
Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.
Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.

Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.

S10 staat dit weekend in de finale van het Eurovisie Songfestival. Tijdens een interview bij Matthijs gaat door vertelt ze dat ze zichzelf toestemming heeft gegeven om haar dromen na te jagen en dit avontuur aan te gaan. Het resultaat: meer zelfinzicht en een bijzondere prestatie. Dit weekend een lijstje over durven beginnen, presteren, en jezelf leren kennen.

Lees meer