Log in

Wachtwoord vergeten?

Word lid Log in Contact

Filosofie.nl

FM nr. 10/2018

Filosoferen achter tralies: Omarm je lot in het cachot

Lianne Tijhaar
Filosoof, schrijver

Kan filosofie helpen als je in de gevangenis zit? Filosofie Magazine-redacteur Lianne Tijhaar volgt een filosofiecursus in de bajes. Deel 2: omarm je lot met Friedrich Nietzsche.

Hoe reageer je als je tegen je wil wordt opgesloten? Ga je ertegen in verzet, leg je het naast je neer, of omarm je het lot? Tijdens de cursus ‘Filosofie en humanisme’ in de Penitentaire Inrichting Almere lezen gedetineerden teksten van grote filosofen over existentiële thema’s als eenzaamheid, angst en eigenliefde. Het thema van vandaag is amor fati: liefde voor het lot.
 

Tekst loopt door onder afbeelding

Fotografie: Bram Budel

Voordat de cursisten met elkaar in gesprek gaan, lezen ze gezamenlijk een fragment uit De vrolijke wetenschap van Friedrich Nietzsche. Eerder in dit boek komt de bekende uitspraak ‘God is dood’ voor. Volgens Nietzsche bestaat er niets buiten deze wereld. We moeten niet hopen op een uitvlucht in het hiernamaals en er bestaat ook niet zoiets als een vrije wil. Als dit tragische besef tot ons doordringt, blijft er een waardeloze wereld over.

Dit kan leiden tot verslagenheid, maar Nietzsche biedt een actief perspectief. Terwijl we weten dat het leven absurd en zinloos is, kunnen we het toch omarmen en liefhebben. Hiermee bedoelt Nietzsche niet dat we ons fatalistisch moeten neerleggen bij de gang van zaken omdat het nu eenmaal is zoals het is. Het gaat erom dat je het leven actief omarmt, alsof je het zelf zo gewild hebt. Of zoals Nietzsche het zegt: ‘We moeten niets anders willen, niet terugwaarts, niet voorwaarts en niet in alle eeuwigheid.’ Maar hoe doe je dat als je tegen je wil wordt opgesloten?

'Zeg ja tegen het leven' - Friedrich Nietzsche

Op het nieuwe jaar. – Nog leef ik, nog denk ik: ik moet nog blijven leven, want ik moet nog denken. (…) Tegenwoordig neemt iedereen de vrijheid om zijn wensen en zijn dierbaarste gedachten uit te spreken: welnu, dan wil ik zeggen wat ik vandaag van mezelf heb ­verlangd en welke gedachte dit jaar het eerst door me heen ging – welke gedachte voor mij de basis, waarborg en zoetheid van heel mijn verdere leven zal moeten zijn! Ik wil steeds beter leren het noodzakelijke van de dingen te zien als het schone – dan zal ik een van diegenen zijn die de dingen verfraaien. Amor fati: dat zij vanaf vandaag mijn liefde! Ik wil geen oorlog voeren tegen het lelijke. Ik wil niet aanklagen, ik wil niet eens de aanklager aanklagen. Negeren zal mijn enige ontkenning zijn. En al met al: ik wil ooit alleen nog iemand zijn die ja tegen het leven zegt!

Uit: De vrolijke wetenschap

 

Warhoofd

De cursus wordt geleid door de vrijwilligers Bert en Knut. Ze zijn net aangekomen en lopen rustig door de lange grijze gangen naar de gevangenisbibliotheek. De bibliotheek is een aangenaam lichte ruimte met aan de wanden hertenkoppen van pluche. Alleen de tralies voor de zonnige ramen verraden dat je dit gebouw niet zomaar kunt verlaten.

Verder lezen?

In een tijd waarin autoriteit, waarheid en het publieke debat onder druk staan kan filosofie met heldere analyses richting geven. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar € 4,99 per maand. U krijgt daarmee toegang tot alle artikelen uit Filosofie Magazine en Wijsgerig Perspectief plus exclusieve achtergrondartikelen, interviews en portretten. Of bestel de losse editie na.

InloggenLid Worden