Log in

Wachtwoord vergeten?

Word lid Log in Contact

Filosofie.nl

Filosofie Magazine nr. 10/2021

Een publiek spektakel

Ivana Ivkovic
filosoof

De ziektes waaraan de publieke sfeer lijdt, zijn niet helemaal te wijten aan de sociale media. Volgens Ivana Ivković laat Rousseau zien dat het theatrale karakter van de publieke sfeer van alle tijden is.

Of het nou gaat om polarisatie, fake news of de effecten van sociale media, waar emoties vaak lijken te winnen van goede argumenten, we maken ons de laatste tijd veel zorgen over de gezondheid van de publieke sfeer. ‘Vervuiling van het debat’, klinkt het, ‘manipulatie’, ‘kwalijke tendensen die de publieke sfeer uiteen dreigen te scheuren’. Het staat immers buiten kijf dat een gezonde publieke sfeer essentieel is voor een democratische samenleving. Daarbij gaan we ervan uit dat een kwalitatief goed debat bijdraagt aan de ontwikkeling van de publieke opinie, dat vele stemmen en bijdragen ons uiteindelijk dichter bij het algemeen belang brengen.

Uitgerekend Jean-Jacques Rousseau, die graag wordt gezien als de eerste denker die deze belangrijke rol toebedeelde aan de publieke opinie, zou dat laatste betwijfelen. In zijn ogen is het met die gezondheid van de publieke sfeer heel wat slechter gesteld dan ons geïdealiseerde beeld doet geloven, en het probleem is structureel. De kritische blik waarmee Rousseau naar de sociale dynamiek kijkt, kan ons vandaag de dag helpen om niet te naïef te zijn als we naar manieren zoeken om de publieke sfeer te revitaliseren.

Glamoureuze salons

De publieke sfeer ontstaat in de tijd van Rousseau, de achttiende eeuw. Salons, kranten en koffiehuizen ontpoppen zich als plekken waar burgers met elkaar in gesprek gaan, zich interesseren voor hun persoonlijke ontwikkeling en voor maatschappelijke onderwerpen, boeken bespreken. Zo ontwikkelt zich een kritische macht in de samenleving, een domein apart van de politiek, eerder een soort voorkamer daarvan. Hoe mooi en aantrekkelijk dit moge klinken, we moeten niet vergeten dat het hier om een ideaaltypisch beeld gaat. De werkelijkheid is altijd een stuk complexer.

Verder lezen?

In een tijd waarin autoriteit, waarheid en het publieke debat onder druk staan kan filosofie met heldere analyses richting geven. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar € 4,99 per maand. U krijgt daarmee toegang tot alle artikelen uit Filosofie Magazine en Wijsgerig Perspectief plus exclusieve achtergrondartikelen, interviews en portretten. Of bestel de losse editie na.

InloggenLid Worden