Filosoof Gerben Bakker: ‘Kinderen floreren niet in een volstrekt veilige omgeving’

Zonder wrijving geen glans. Omgaan met risico’s is een belangrijke vaardigheid die kinderen moeten leren, dat is het uitgangspunt van een recent onderzoek naar de voordelen van risicovolle speelplaatsen. Maar we willen natuurlijk niet dat kinderen onherstelbaar gewond raken. Dit onderzoek werkt daarom met een rekenmodel voor “optimaal risico”, waarin wordt meegenomen welk risico te groot is en welk risico is toegestaan. Maar is optimaal risico nog wel echt risico?

‘Dit onderzoek laat de paradox van onze risicosamenleving zien,’ zegt Gerben Bakker, filosoof en strategisch analist. ‘We hebben gevaar zover uitgesloten uit het dagelijks leven dat we daarvoor moeten compenseren. Zo geeft Stichting Veilig Nederland valcursussen, omdat jonge kinderen zich niet vaak genoeg in omgevingen bevinden waar ze veel vallen. En in Londen heb je speeltuinen met schroot en andere risicovolle materialen, waarin ouders niet welkom zijn. Zo kunnen kinderen zelf leren waar hun grenzen liggen.’

Leren vallen betekent ook: geschaafde knieën. ‘Volgens Hannah Arendt kunnen risico en het nieuwe niet zonder elkaar. Het nieuwe is transgressief, het doorbreekt de bestaande kaders. Wat veilig is, blijft binnen het bekende. Risico is geen dreiging om weg te managen, maar de mogelijkheidsvoorwaarde voor het nieuwe. Dit onderzoek naar speelplaatsen probeert het risico alsnog in te kaderen door over optimaal risico te spreken. Maar kan een kind echt leren waar de grens ligt als we alle omgang met gevaar vooraf berekenen?’

‘Het is moeilijk om weerstand te bieden tegen onze veiligheidsdrang,’ concludeert Bakker. ‘De mens is van nature risicomijdend. Een ongeluk dat voorkomen had kunnen worden, voelt extra tragisch. Maar kinderen floreren niet in een volstrekt veilige en saaie omgeving. Ze leren nieuwe vaardigheden door te proberen en te falen. Die gevaarlijke speeltuinen in Londen zijn eigenlijk een vorm van verzet.’