Home Desiderius Erasmus: ‘Ik wijk voor niemand’

Desiderius Erasmus: ‘Ik wijk voor niemand’

Door Erno Eskens op 13 november 2012

02-2001 Filosofie magazine Lees het magazine

Erasmus hield niet van ernst, regels en dogma’s. De lol moest terug in het leven. En de nieuwsgierig­heid. Hij bestreed het juntaregime van een corrupte regel­ethiek en maakte zo een einde aan de zwaarmoedige Mid­del­eeu­wen. ‘Klap maar in uw handen, leef en drink er vrolijk op los.’ Dat is pas beschaving.

De hemel stond te koop. Tegen betaling kon je een verblijfsvergunning krijgen voor het hiernamaals, en dus tastte men diep in de buidel. De kloof tussen rijk en arm werd steeds groter: ‘De kerk heeft gouden vaten, ter­wijl de arme sterft in de straten’, dichtte Jacob van Maerlant. Rome was zo corrupt dat de geestelijken hun geloofwaardigheid ­verlo­ren. De ellende werd nog groter toen de Fran­sen in 1378 een eigen paus installeerden in Avig­non. In 1409 waren er zelfs even drie pausen.

Nederlan­ders zagen het verval met lede ogen aan. Ze waren godvrezend. Niemand riep om een revolutie, niemand durfde te tornen aan de macht van de kerk. Men hoopte op betere tij­den. Alleen de monniken uit Zwolle en Deventer roerde zich. Ze be­sloten uit de kerk te stappen. Eigen­lijk waren deze geestelij­ken, die bekend staan als ‘moderne devoten’, roomser dan de drie pausen bij elkaar. Ze lazen driftig in de bijbel en vreesden God, maar hadden meer dan genoeg van de zo vaak met voeten getreden regeltjes van Rome. Het kwam er niet op aan te ge­hoorzamen aan vage, dubieuze geboden van priesters, het ging erom deugdzaam te leven – sober, soli­dair, bijbelvast. In de ‘fraterhuizen’ die deze moderne devo­ten oprichtten, heerste de zelfverkozen armoede. Bezit was er gemeenschappelijk en alles wat men niet echt nodig had, werd verkocht. Een soort communes dus, waarvan de leden hun best deden om de door Christus vertolkte idealen zo goed mogelijk na te leven. Hoe dat moest, beschreef Thomas à Kempis (ca. 1379-1471), misschien wel de beroemdste moderne devoot, in zijn bestseller De Navolging van Christus. Dat boek heeft eeuwenlang oplages gehaald waar menig gevierd auteur nu alleen nog van durft te dromen.

Het leven zelf

Thomas à Kempis is vereeuwigd in de gevel van het eeuwenoude gebouw van de Lebuïnusschool in Deventer, opgericht door filo­soof Nicolaas van Kues, oftwel Cusanus (1401-1464). Net als Geert Groote, Alexander Hegius en Paus Adrianus VI. Maar het grootste portret in de gevel is dat van Deside­rius Erasmus (1466-1536), de renaissancehu­manist van Euro­pa. Boven zijn hoofd staat de kreet ‘Non scho­lae sed vitae disci­mus‘. Het is een leus van de Romein Seneca en kan worden vertaald als: ‘niet omdat de school het wil, maar omdat het leven erom vraagt’. Het was een van Eras­mus’ lieve­lingscita­ten en geeft een aardig beeld van het onderwijs zoals dat in Deventer werd gegeven: geen droge lesstof, geen einde­loze theologische disputen of wijsgerige haarkloverijen, nee: het leven zelf. Je moest er zelfstandig leren meten, weten, schrijven en denken.

 

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Filosofie.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Relevante berichten

Een kerk voor het vrije woord
Een kerk voor het vrije woord

Een kerk voor het vrije woord

De Balie opende vorige week zijn deuren als gebedshuis, op grond van een heilig geloof in democratie, de rechtsstaat en de heilzame, bindende werking van cultuur. Waarom zou een cultuur- en debatcentrum zich anno 2022 geen seculiere kerk mogen noemen? We vroegen het Balie-directeur Yoeri Albrecht en Denker des Vaderlands Paul van Tongeren.

Lees meer
Weekendlijstje: Geheimen
Weekendlijstje: Geheimen

Weekendlijstje: Geheimen

Deze week werd duidelijk dat premier Rutte jarenlang eigenhandig sms’jes van zijn oude Nokia verwijderde. De premier heeft naar eigen zeggen “nooit bewust” belangrijke zaken verborgen, maar de oppositie ziet een patroon van het achterhouden van informatie. Naar aanleiding van het sms-debat, dit weekend een lijstje over geheimen.

Lees meer
Bertrand Russell over ‘het probleem van China’
Bertrand Russell over ‘het probleem van China’
Niet-westerse filosofie

Bertrand Russell over ‘het probleem van China’

Toen de Britse filosoof Bertrand Russell een jaar lesgaf in China, raakte hij diep onder de indruk van het land. Vooral het vermogen van de bevolking om gelukkig te zijn raakte hem. Wel maakte hij zich zorgen over de groeiende invloed van het Westen. Is het China gelukt om zijn eigenheid ten opzichte van het Westen te bewaren?

Lees meer
Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.
Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.

Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.

S10 staat dit weekend in de finale van het Eurovisie Songfestival. Tijdens een interview bij Matthijs gaat door vertelt ze dat ze zichzelf toestemming heeft gegeven om haar dromen na te jagen en dit avontuur aan te gaan. Het resultaat: meer zelfinzicht en een bijzondere prestatie. Dit weekend een lijstje over durven beginnen, presteren, en jezelf leren kennen.

Lees meer