Home Het kwaad Christien Brinkgreve: ‘De mens is niet alleen een wolf’
Het kwaad

Christien Brinkgreve: ‘De mens is niet alleen een wolf’

Door Frank Meester op 20 augustus 2018

Christien Brinkgreve: ‘De mens is niet alleen een wolf’
Cover van 09-2018
09-2018 Filosofie magazine Lees het magazine

Christien Brinkgreve deed een diepgravend en persoonlijk onderzoek naar goed en kwaad. Ze gebruikte uiteenlopende studies, literaire bronnen en herinneringen aan haar moeder.


Fotografie: Martin Dijkstra
 

Wat kan ik weten? 

‘Van het kwaad in zichzelf willen mensen vaak niet veel weten; dat wordt algauw bij anderen gelegd. Maar ook het kwaad om ons heen wordt vaak verdrongen. Het is een vraag die direct te maken heeft met een andere vraag: wat wil ik weten? Kennis over het kwaad kan behoorlijk verontrusten.

Ik ben socioloog, maar ik merkte dat in mijn zoektocht naar goed en kwaad de sociale wetenschappen tekortschoten. Ik had ook de onverschrokkenheid van de filosofie en de subtiliteit van de literatuur nodig. Goede schrijvers kunnen helder dingen blootleggen, de wetenschap is vaak lomper. Eigenlijk heb ik alles wat er tot mijn beschikking stond gebruikt om meer te weten te komen over goed en kwaad. Dus ook mijn eigen ervaringen. Dat was een nieuwe manier van kennen voor mij. Ik heb mezelf als klankbord gebruikt. Goed en kwaad is een basisordening van het bestaan, die kinderen al kennen. Ik ga in mijn boek ook terug naar mijn eigen kindertijd. Ik schrijf over de twee kanten van mijn moeder. Mijn moeder was levenslustig, vrolijk en ongelooflijk ondernemend, maar dan plotseling kon ze vervallen in donkere, destructieve periodes. Zo heb ik goed en kwaad, of vitaliteit en de duisternis vanbinnen op jonge leeftijd leren kennen. Ik heb me ook in andere kanten van het kwaad verdiept, en dan kom je algauw terecht bij de Tweede Wereldoorlog, bij de Holocaust als ultiem symbool van het kwaad. En dan stuit je op de grenzen van wat je kunt begrijpen. Ik las een passage over de Duitse vrouw van een SS-officier die Joodse kinderen meeneemt naar huis, ze te eten geeft en ze kort daarna doodschiet. Dan stokt mijn begrip. Dat is een soort duister gebied waar je niet in kunt treden. Komt dat door angst, omdat begrip zou kunnen betekenen dat ik zelf ook tot zoiets in staat ben? Wil ik uit zelfbescherming het kwaad wegzetten als monsterlijk en radicaal anders?’

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Filosofie.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.