Home Rechtvaardigheid Hoe ik dankzij Simone de Beauvoir eerlijk leerde oordelen
Rechtvaardigheid

Hoe ik dankzij Simone de Beauvoir eerlijk leerde oordelen

Door Anne-Sophie van Berkestijn op 18 november 2026

een glimlachende filosoof Simone de Beauvoir
beeld Resistencia lésbica/Wikimedia Commons

Voor November Denkmaand vertellen we welke ideeën ons leven hebben veranderd. Dit keer: Anne-Sophie van Berkestijn over kwade trouw.

Dit artikel krijg je van ons cadeau

Wil je onbeperkt toegang tot de artikelen op Filosofie.nl? Je bent al abonnee vanaf €4,99 per maand. Sluit hier een abonnement af en je hebt direct toegang.

‘Elk menselijk leven is vrij zichzelf een zin en een waarheid te geven; en dan vindt het in zichzelf strenge eisen waaraan het moet gehoorzamen.’

Als twee mensen ruzie hebben, hebben er meestal twee schuld, leerde ik als kind. Die gedachte helpt om conflicten genuanceerd te bekijken, maar nuance kan ook verlammen. Stel bijvoorbeeld dat je een hechte vriendschap wilt verbreken vanwege bepaalde grenzen die overschreden zijn. Wat doe je als die vriendin geen andere vrienden heeft? En als ze door mentale problemen niet in staat is om zich aan je grenzen te houden? Weegt de last die jij ervaart zwaarder dan de schade die je vriendin door een breuk zou ervaren?

De rechtbank in mijn hoofd draait overuren in zulke situaties. En de zaak moet altijd in hoger beroep door hetzelfde probleem: ik ben zowel de cliënt als de advocaat als de rechter – dat belooft een niet zo onpartijdig vonnis. Hoe kan ik ooit weten of ik eerlijk oordeel als ik onmogelijk uit mijn subjectieve oordeel kan ontsnappen? Is er een maatstaf waaraan ik alle context en ons beider gedrag kan toetsen?

Gedwongen tot vrijheid

Als ik het buiten mezelf zoek en een vriend tot scheidsrechter benoem, stoelt zijn oordeel op allerlei ongeldige bewijslast: hoe ik het verhaal aan hem vertel is gekleurd door de taal die ik gebruik, en er ontbreken onvermijdelijk allerlei nuances. Als ik het in de filosofie zoek en de Franse filosoof Simone de Beauvoir (1908-1986) tot scheidsrechter benoem, geeft ze me waarschijnlijk op mijn kop dat ik te kwader trouw leef. Als existentialist stelt ze dat je existentie – wat je doet – voorafgaat aan je essentie – wat je bent. Wie je bent is niet vooraf bepaald, maar ligt open. Dat betekent dat je verplicht bent om te kiezen – wie zijn vrijheid ontkent of de verantwoordelijkheid voor zijn eigen leven en keuzes op de schouders van een ander legt, leeft te kwader trouw.

Even tussendoor …

Meer lezen over Simone de Beauvoir en andere grote denkers? Schrijf je in voor de gratis nieuwsbrief:

Ontvang wekelijks de beste artikelen van Filosofie Magazine en af en toe een aanbieding.

Dubbelzinnige moraal

De Beauvoir erkent het probleem waar ik op stuit: moraliteit is dubbelzinnig, omdat ons bestaan dat is. Zo zijn we gedwongen tot vrijheid, en tegelijk worden we bepaald door onze omstandigheden. Omdat we vrij zijn is er geen objectief moreel systeem met vaste regels, ook al maakt ons gedeelde bestaan dat onze morele kompassen met elkaar verbonden zijn (weer een tegenstrijdigheid!). In dit leven, dat je zelf moet vormgeven, is het dus aan jezelf om de toga aan te trekken.

The verdict is in: wie het oordeel uitbesteedt omdat hij het zelf een te grote verantwoordelijkheid vindt, heeft wat tough love van Simone de Beauvoir nodig.

Loginmenu afsluiten