In het essay Antropofascisme stelt filosoof Eva Meijer vanzelfsprekendheden over mensen en andere dieren scherp ter discussie.
Op de cover van het nieuwe boek van filosoof Eva Meijer staat een tekening van een wolf die een mensenarm opeet. Meijer maakte die zelf, op hun website staan nog meer tekeningen uit de serie ‘Dierwraak (Animal Revenge)’, zoals een konijn met een vinger in zijn bek. De serie sluit goed aan bij het oeuvre van Meijer, waarin denken over dieren een rode draad vormt. Een terugkerend pleidooi is dat we dieren niet moeten doden en opeten – al zou hen zelf spreken over ‘andere dieren’ of ‘niet-menselijke dieren’. Ook taal en politiek zijn belangrijke thema’s.
Vleeseters
In Antropofascisme – een samentrekking van ‘antropocentrisme’ en ‘fascisme’ – komen veel van Meijers denklijnen samen. Meijer betoogt dat vlees eten, ideeën over mannelijkheid en de opkomst van extreemrechtse politieke denkbeelden met elkaar verbonden zijn. Ze komen volgens Meijer voort uit eenzelfde denken in hiërarchieën, waarin de ene groep zich het recht toe-eigent over de andere te heersen: het ‘antropofascistische’ mensbeeld. ‘Antropofascisten hebben een hekel aan woke en zijn erin geslaagd van die term een scheldwoord te maken,’ schrijft Meijer. ‘De antropofascistische mens bekommert zich vooral om de eigen belangen of de belangen van de eigen groep, en die worden tegenover de belangen van Anderen gesteld. Deze anderen kunnen vrouwen zijn, Zwarte mensen, trans personen, vluchtelingen, ganzen, wolven of wie dan ook als bedreiging wordt gezien (…).’ Voor lezers die niet eerder over dergelijke materie hebben nagedacht, vereist het wat lenigheid van denken, omdat bestaande denkkaders door Meijer aan het wankelen worden gebracht.
Zo geeft hen een kort en duidelijk overzicht van The sexual politics of meat. In dit boek beargumenteert de feministische filosoof Carol J. Adams dat vleesconsumptie en de onderdrukking van vrouwen met elkaar samenhangen, doordat beide voortkomen uit patriarchale machtsstructuren waarin lichamen worden geobjectiveerd en tot consumptieobject worden gemaakt. Een dier wordt tot ding gemaakt door het in schone lapjes te snijden en in bakjes te stoppen, een vrouw door haar te reduceren tot haar lichaam. En echte mannen eten vlees; een moderne term voor watje is soy boy. Meijer legt hier overtuigend een verbinding met het ‘vleesdieet’, dat populair is in de manosfeer.
Even tussendoor …
Meer lezen over Eva Meijer en andere hedendaagse denkers? Schrijf je in voor de gratis nieuwsbrief:
Filosofie scheurkalender 2027
- Elke dag wijzer met de wijsheid van een ander
- 365 dagen filosofische citaten: pakkend en grappig
- Inspirerende uitleg bij klassieke filosofen
TIJDELIJK! Ontvang tot wel 44% korting op Filosofie Magazine
- Elke maand heldere analyses van scherpe denkers
- Lees & luister onbeperkt op filosofie.nl
- Op papier én digitaal, incl. archief in de app
Zoals altijd weet Meijer complexe materie helder en toegankelijk uit te leggen. Ook zet hen aan tot denken over vanzelfsprekendheden, bijvoorbeeld wanneer Meijer en passant schrijft dat hen op zich niet tegen kannibalisme is, ‘mits dat met geïnformeerde instemming gebeurt’. Of: dat ratten er in het leven ook het beste van proberen te maken, ‘net als mensen’. Dat lijkt wellicht een simpele gedachte, maar haalt de rat uit het hokje van ‘plaagdier’ waarin we die vaak zonder nadenken plaatsen. Bovendien krijgt deze gedachte diepte doordat Meijer stelt dat wanneer mensen worden vergeleken met ratten (zoals de nazi’s met Joden deden), dit niet alleen de minderheidsgroep in kwestie stigmatiseert, maar ook het slechte imago ‘van de dieren die rat heten’ versterkt. Op die manier laat Meijer telkens zien hoe verknoopt zaken zijn.
Mensenkinderen
Meijer raakte me kwijt bij de zin: ‘Net zoals ik het vreemd vind dat er nog mensen zijn die hetero zijn, vind ik het vreemd dat er nog mensen zijn die kinderen willen krijgen, zeker als het gaat om personen die goed op de hoogte zijn van de klimaatcrisis.’ Dat eerste deel, daar kan ik nog wel in komen; Meijer vindt het beperkend om romantische gevoelens te laten bepalen door iemands gender in plaats van door iemands persoon. Hen benadrukt ook dat onze verlangens vaak cultureel bepaald worden (bijvoorbeeld door clichés uit Hollywoodfilms) en vervolgens toch authentiek voelen. Dat is een interessant punt, maar dit wordt vervolgens doorgetrokken naar de kinderwens. Dat lijkt me te kort door de bocht. Alsof het besef van de klimaatcrisis maar tot één redelijke conclusie kan leiden. Er zijn ook rationele en liefdevolle redenen om wél kinderen te krijgen.
Heb je familie nodig?
Een huiselijk dossier over liefde, bloedbanden en gezelligheid
Je hebt je familie niet voor het uitkiezen, en jouw familie jou ook niet trouwens. Moet je het doen met de familie die je hebt of ben je pas vrij als je je aan je gezin ontworstelt? Wie heeft eigenlijk de macht binnen een familie? En hoe verschilt een bloedband van andere vormen van liefde? Een huiselijk dossier over familie in de nieuwe editie van Filosofie Magazine.
Deze editie verschijnt op dinsdag 1 december 2026.
Toch schreef Meijer een prikkelend essay dat laat zien hoe verschijnselen die op het eerste gezicht weinig met elkaar te maken hebben, bij nader inzien verweven zijn. En dat wat vanzelfsprekend lijkt, niet vanzelfsprekend hoeft te blijven.
Antropofascisme. Voorbij de echte mens
Eva Meijer
Cossee
160 blz.
€ 19,99

