‘De tafel is gedekt, de pan dampt,’ zo begint Josep Maria Esquirol Intiem verzet. ‘Waarin wijkt dit huiselijke tafereel af van de nihilistische ervaring?’ Enigszins bruusk – om niet te zeggen: plompverloren – worden we door de Catalaanse filosoof (1963) voor de kernvraag van het boek geplaatst: hoe kunnen alledaagse dingen, zoals samen eten of je koffiezetapparaat, je wapenen tegen het gevoel dat het leven geen zin heeft?
Een prachtige vraag, en wie doorleest tot het einde vindt rake observaties als antwoord. Bijvoorbeeld dat het leuk en aardig is om te stellen dat de mens vrij is en verantwoordelijk voor zijn eigen bestaan, maar dat iedereen ook een plek nodig heeft om beschutting te vinden voor de nacht. Of dat onder alledaagse woorden als ‘welkom’ of ‘welterusten’ een betekenis van bescherming schuilgaat. Tegenover de heroïsche, wilskrachtige mens die zijn eigen pad kiest, zoals geschetst door denkers als Sartre en Nietzsche, plaatst Esquirol de eenvoudige, de kwetsbare, de afhankelijke van andermans zorg en aandacht.
Even tussendoor …
Meer lezen over filosofie? Schrijf je in voor de gratis nieuwsbrief:
Maar om inderdaad tot het einde van Intiem verzet te komen is behoorlijk wat wilskracht nodig. Want Esquirol is geneigd om te strooien met namen van filosofen, etymologische verklaringen en nodeloos complexe formuleringen. Toen dit boek oorspronkelijk in het Spaans uitkwam in 2015 won Esquirol onder meer de essayprijs Premio Nacional de Ensayo, waarvan de jury vond dat het boek ‘iedere lezer weet aan te spreken’. Opmerkelijk, want voor een goed begrip van deze tekst heb je bijzonder veel filosofische kennis nodig, bijvoorbeeld van het niets bij Heidegger, de plooi bij Deleuze en het gelaat bij Levinas.
Dat is des te spijtiger omdat Esquirol zoveel nadruk legt op ‘gewone taal’ en het alledaagse. ‘Spreektaal’ zou volgens hem het uitgangspunt moeten zijn van het denken, alleen in zijn geval mondt dat meestal uit in weliswaar rake maar poëtische beelden, afgewisseld met specialistisch jargon. Het is aan de lezer om toch de her en der verspreide pareltjes op te duiken. Zoals dit Spinvis-achtige levensadvies: ‘Streel de lucht, omhels de kinderen, kruip onder een deken en bereid een maaltijd voor jezelf.’
Intiem verzet. Naar een filosofie van nabijheid
Josep Maria Esquirol
Ten Have
192 blz.
€ 22,99
