‘Om cool te zijn moet je jezelf zijn’

James Dean met een leren jasje in een rode sportauto is cool, een vader met een midlifecrisis die Deans look nabootst slaat de plank mis. Maar waarom eigenlijk? Uit psychologisch ­onderzoek blijkt dat mensen uit verschillende landen dezelfde eigenschappen – onder meer kracht, avontuurlijkheid en autonomie – als ‘cool’ bestempelen. Coole mensen waaien niet met alle winden mee, maar trekken hun eigen plan.

Dat is waar die vader tekortschiet, ziet Simon Gusman, filosoof aan de Universiteit Utrecht. ‘Sommige mensen zijn zo bezig een rol te spelen dat ze hun authenticiteit verliezen, merkte filosoof Jean-Paul Sartre op. Dan wordt je gedrag cliché en oog je als een wannabe. Om cool te zijn moet je jezelf zijn.’ Tegelijk moet je ook aan een maatschappelijk bepaald beeld van coolheid ­voldoen. Gusman: ‘Dat we iemand als James Dean allemaal cool vinden, laat volgens de Franse denker Jean Baudrillard zien dat ons begrip van dingen als liefde, schoonheid en coolheid worden bepaald door de beelden die we ervan te zien ­krijgen. De media tonen wat cool is en wij imiteren dat.’

Cool zijn is dus enerzijds jezelf zijn en ­anderzijds anderen nadoen. Daarbij verandert steeds wat cool is. Gusman: ‘Het onderzoek suggereert dat “cool” iets universeels is, maar dat geldt alleen maar voor de vorm, dus welke eigenschappen we met een cool persoon associëren, en niet voor de inhoud. Welk type spijkerbroek cool is, verandert steeds. Iemand die daarop inspeelt en net een beetje voorloopt, vinden we cool. Wat in de mode is, heeft te maken met de tijdgeest: populaire muziek en historische gebeurtenissen bepalen welke trends aanslaan. Het is bijvoorbeeld geen toeval dat vintage kleren populairder zijn nu klimaatverandering een groot thema is.’

Als de imitatie van coole trends gekunsteld oogt, wordt de trend cringe en is die aan vervanging toe. Gusman: ‘Zo was het cool om slay te zeggen, maar zodra HEMA daarmee aan de haal ging en er “SLAYMA” van maakte, was dat een teken: het is weer tijd voor iets nieuws.’