Home Taal Vreemde taal
Taal

Vreemde taal

Door Coen Simon op 24 september 2021

Vreemde taal
Cover van 10-2021
10-2021 Filosofie magazine Lees het magazine

Dit artikel krijgt u van ons cadeau

Wilt u onbeperkt toegang tot de artikelen op Filosofie.nl? U bent al abonnee vanaf €4,99 per maand. Sluit hier een abonnement af en u heeft direct toegang.

Ik kan me de magie nog herinneren van de eerste keer dat ik tijdens onze zomervakanties in Frankrijk zelf een ijsje mocht bestellen, in het Frans. Mijn vader en moeder oefenden met mij aan het terrastafeltje en nadat de uitspraak was goedgekeurd rende ik naar de bar, de toverformule in mijn hoofd repeterend – uun boel de kuhllass sie-voeplèh…. frèse sievoeplèh. Zonder dat ik wist wat de klanken betekenden, dook de kale barman met zijn grijze snor zwijgend in de ijsvitrine om weer boven te komen met een hoorntje en een bolletje roze ijs. Het werkte!

Een soortgelijke verwondering overviel me later toen ik voor het eerst een vertaling van een van mijn eigen boeken in handen had, in het Spaans. Een boek dat ik had geschreven, met mijn naam erop, maar waarvan ik met moeite enkele zinnen kon ontcijferen.

Het vertalen van een tekst vraagt behalve kennis van de brontaal (de taal van het origineel) vooral veel kennis van de doeltaal en de bijbehorende cultuur. Want vertalen is natuurlijk niet het verplaatsen van letters, maar het overbrengen van de geest van een tekst. En die geest kan in de vreemde taal alleen tot leven komen, als deze daarin ook de nieuwe vreemde lezer aanspreekt.

Als u dat, lieve vreemde lezer, een beetje op u in laat werken betekent dat dus ook dat de betekenis van een tekst pas tot stand komt met het lezen ervan. (Dat u dit leest is alleen daarom al van grote betekenis.) En het betekent bovendien, dat de betekenis van een tekst niet exclusief in het origineel aanwezig is.

Dat meende ook de Duitse filosoof Walter Benjamin (1892-1940). Elke taal is in zijn ogen slechts een gemankeerd medium, dat een betekenis onvolledig overbrengt. Zou taal volledig zijn, dan zouden woorden identiek zijn aan dingen – gelijk het paradijs, schrijft Benjamin. Dus ook de oorspronkelijke tekst schiet al tekort in het uitdrukken van wat het wil zeggen. Het is zo zelfs mogelijk dat een vertaling de betekenis van een tekst beter uitdrukt dan het oorspronkelijke werk dat doet!

Volgens schrijfster en vertaalster Imme Dros loert in het dagelijks taalgebruik ‘het misverstand al overal, omdat de helft van de mensheid zich slecht uitdrukt en de andere helft slecht luistert.’

Als ik het goed begrijp, is elk begrepen woord een wonder, een ijsje in een vreemde taal.

Relevante berichten

‘Doorbreek hokjesdenken: leer je eigen vooroordelen inschatten’
‘Doorbreek hokjesdenken: leer je eigen vooroordelen inschatten’
Taal
Voor leden

‘Doorbreek hokjesdenken: leer je eigen vooroordelen inschatten’

Dilara Bilgiç, schrijver en misschien wel de jongste filosoof van Nederland, heeft een missie: zich ontworstelen aan het hokjesdenken. En daarvoor moet je eerst een streep zetten door alle labels die we op mensen plakken.

Lees meer
Hoofdredacteur Coen Simon: ‘Taal zegt niets, maar doet iets’
Hoofdredacteur Coen Simon: ‘Taal zegt niets, maar doet iets’
Taal

Hoofdredacteur Coen Simon: ‘Taal zegt niets, maar doet iets’

Iets meer dan dertig jaar geleden schreef ik met potlood mijn eerste krabbel in de kantlijn van een filosofisch werk. ‘Prachtig’ noteerde ik achter stelling 2.0232 in de Tractatus Logico-Philosophicus van Ludwig Wittgenstein. De stelling, nog in de vertaling van Willem Frederik Hermans, was een van die raadselachtige zinnen die… Read More

Lees meer
Wat woke betekent
Wat woke betekent
Taal
Voor leden

Wat woke betekent

U bedoelde het zo goed, en toch trapt u op woke tenen. Het zou al helpen als u weet wat ‘woke’ betekent. Filosoof, dichter en vertaler Bas Belleman wil met een verklarende woordenlijst het vuur niet verder opstoken. ‘Woke is een instrument om te denken.’ Beeld Nanne Meulendijks Dit stuk… Read More

Lees meer
Bo Tarenskeen: ‘Ik laat Wittgenstein niet over de klimaatcrisis praten’
Bo Tarenskeen: ‘Ik laat Wittgenstein niet over de klimaatcrisis praten’
Taal

Bo Tarenskeen: ‘Ik laat Wittgenstein niet over de klimaatcrisis praten’

Wittgensteins Tractatus reisde met acteur Bo Tarenskeen mee van de ene opleiding naar de andere, zoals Wittgenstein zelf zijn Tolstoj meedroeg door de loopgraven. Nu is er een elfdelige voorstelling over de illustere Oostenrijkse filosoof. ‘Ik spreek dóór hem in deze tijd.’ Beeld Merlijn Doomernik Probeer je een voorstelling te maken… Read More

Lees meer