Home Twintig beste ideeën Sluier van onwetendheid
Twintig beste ideeën

Sluier van onwetendheid

Door Sebastien Valkenberg op 10 juli 2012

Sluier van onwetendheid
07-2012 Filosofie magazine Lees het magazine

Sluier van onwetendheid

John Rawls (1921-2002)
Hoe kunnen we tot een rechtvaardige verdeling van middelen komen?

Wat is het?
Een middel om tot een rechtvaardige verdeling van middelen en kansen te komen.

Wat doet het?
Gedachte-experiment: stel je voor dat je geen weet hebt van je positie; je talent, kansen, inkomen, afkomst, sekse… Hoe zou je dan de beschikbare middelen verdelen?

Opvattingen over rechtvaardigheid verschillen hemelsbreed. Een huizenbezitter zal sneller tegen de afschaffing van de hypotheekrente zijn dan een huurder. Een universitair docent is voor financiering van onderzoek en onderwijs, een sportliefhebber juist voor de plaatselijke voetbalclub. Hoe kunnen we tot een rechtvaardige verdeling van middelen komen? De Amerikaanse filosoof John Rawls (1921-2002) stelt een sluier van onwetendheid voor.

Zijn filosofie
Rawls is een liberaal en gaat er dus van uit dat ieder mens het recht heeft om zijn eigenbelang na te streven. Om je wensen te kunnen vervullen, om jezelf te kunnen ontwikkelen, moeten we anderen, die evengoed hún eigenbelang nastreven, die vrijheid ook gunnen en beloven. Daarom zoeken we een beginpunt waar niemand het mee oneens kan zijn. Dat is de positie achter de sluier van onwetendheid.

Historische achtergrond
Rawls verloor twee jongere broers aan een ziekte waar hij hen mee had besmet. Het was een kwestie van geluk dat de jonge Rawls het overleefde. Dat besef van toeval vind je terug in zijn theorie: onze positie in de samenleving is onvoorspelbaar. In het systematisch geordende Een theorie van rechtvaardigheid (1971) probeert hij een rechtvaardigheidstheorie te formuleren waar volkomen vrije en redelijke personen mee zouden instemmen. Die ambitie werd wereldwijd omarmd: Rawls is een van de meest invloedrijke politiek filosofen van de twintigste eeuw.

Het probleem
Rechtvaardigheid mag niet alleen gebaseerd zijn op de eigen – toevallige – positie. Juist in een globaliserende wereld, met zoveel verschillende mensen en opvattingen, moeten we een aantal basisprincipes vaststellen die het fundament van een rechtvaardige samenleving vormen.

De oplossing
Rawls introduceert een gedachte-experiment om die rechtvaardige basisprincipes te construeren. Wat zou je doen als je je onder de sluier van onwetendheid bevond? Je weet niet of je rijk of arm, gelovig, talentvol, werkloos, man of vrouw bent. Alle eigenschappen die onze plek in de samenleving bepalen, zijn onbekend. Je zou een armoedzaaier kunnen zijn, maar ook een sigaarrokende bankier. Wanneer je de bankier zo rijk mogelijk wenst, maar de armoedzaaier vergeet, zul je net zien dat je straks arm ter wereld komt. Dat besef zorgt ervoor dat je voor een eerlijke verdeling van middelen kiest. Zo waarborgt de sluier van onwetendheid rechtvaardigheid voor iedereen.  

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Filosofie.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Relevante berichten

Scheiding lichaam en geest
Scheiding lichaam en geest
Twintig beste ideeën
Voor leden

Scheiding lichaam en geest

Scheiding lichaam en geest René Descartes (1596-1650) Luisteren naar een mooi muziekstuk is meer dan een paar kleuren op een hersenscan. Wat is het idee? Geest en lichaam zijn voor Descartes twee verschillende zaken. De mens is niet zijn brein. Hoe passen… Read More

Lees meer
Schadebeginsel
Schadebeginsel
Twintig beste ideeën

Schadebeginsel

Schadebeginsel John Stuart Mill (1806-1873)Met het schadebeginsel geeft Mill antwoord op de vraag wanneer iemands vrijheid mag worden ingeperkt. Wat is het? Definieert de grenzen van individuele vrijheid. Zo lang een ander er geen schade van ondervindt, mag ik doen en zeggen wat ik wil. Wat doet het? Biedt ruimte aan afwijkende meningen en levensstijlen. Onwelgevalligheid is geen criterium om opvattingen te weren. Formeel heeft iedereen het recht om zich in alle vrijheid uit te drukken, maar lang niet elke mening wordt evenzeer op prijs gesteld als de andere. In een samenleving zijn sommige opinies zo dominant dat ze kunnen leiden tot sociale druk – wat kan leiden tot wat we tegenwoordig politieke correctheid noemen. Deze druk kan zo groot worden dat mensen besluiten afwijkende meningen voortaan voor zich te houden. De Engelse filosoof John Stuart Mill schiet deze dissidenten te hulp met het schadebeginsel. Read More

Lees meer
Gulden Middenweg
Gulden Middenweg
Twintig beste ideeën

Gulden Middenweg

Gulden middenweg Aristoteles (384 v.Chr-322 v.Chr.)De deugd is het midden tussen twee extremen, maar Aristoteles pleit niet voor middelmatigheid! Wat is het idee? Volgens Aristoteles is de deugd het midden tussen twee extremen. Zo houdt moed het midden tussen lafheid en roekeloosheid. Hoe passen we het toe? Het is geen pleidooi voor middelmaat, maar juist voor een optimum. Daarom een uitstekend middel tegen de zesjescultuur.   Wie zegt dat het onderwijs lijdt aan een zesjescultuur trapt een open deur in. Vind maar eens iemand die deze claim niet onderschrijft. De kunst is natuurlijk om hieraan voorbij te komen. Vanuit Den Haag komen richtlijnen, zoals selectie aan de poort, maar zijn die voldoende om de leergierigheid onder studenten te vergroten? Voeg daar dan tenminste een stevige dosis Aristoteles aan toe. Dat raadt Paul van Tongeren aan, hoogleraar wijsgerige ethiek in Nijmegen en Leuven. Het is de hoogste tijd voor een rehabilitatie van een kernnotie van Aristoteles: de gulden middenweg. Van Tongeren legt uit hoe we dit beginsel moeten begrijpen. Read More

Lees meer
Linguistic turn
Linguistic turn
Twintig beste ideeën
Voor leden

Linguistic turn

Een roos heeft voor geliefden een andere betekenis dan voor biologen. Ludwig Wittgenstein (1889-1951) laat zien dat taal de werkelijkheid vormt. Dit idee is de aanzet van de talige wending (linguistic turn) in de filosofie.  Wat is het?… Read More

Lees meer