Moreel dilemma: moet je trouw blijven aan jezelf?

De existentialistische filosofie omarmt authenticiteit als belangrijke waarde. Onder anderen Kierkegaard en Nietzsche schreven over het gevaar van conformisme en zelfverloochening. We moeten de kiem van ons authentieke zelf niet laten afsterven, maar voeden en laten opbloeien. Wie niet trouw is aan zichzelf, wordt een speelbal van toevallige omstandigheden en relaties en leidt een verloren leven. Zo iemand weigert om verantwoordelijkheid te nemen voor zijn eigen bestaan, stelt Nietzsche. ‘Alle mensen weten in de kern heel goed dat zij slechts eenmalig op de wereld zijn en dat zo’n zeldzaam toeval zich geen tweede maal zal herhalen.’ Juist in het licht van die eenmaligheid moeten we onszelf niet wegmoffelen, maar ons unieke ‘ik’ laten gelden. ‘Word wie je bent!’ is een ethisch ideaal.

Het authentieke leven hoeft nog geen ethisch leven te zijn. Neem de schilder Paul Gauguin, die in 1891 zijn vrouw en kinderen achterliet om op zoek te gaan naar ‘rust en vrede, zonder invloed van beschaving’. Gauguin kwam terecht in de Franse kolonie Tahiti, alwaar hij ‘simpele kunst kon maken’ en zichzelf kon ‘onderdompelen in de maagdelijke natuur, omringd door de wilde bevolking.’ Gauguins besluit om te emigreren lijkt het sprekende voorbeeld van een authentieke keuze: hij verkoos zijn roeping als kunstenaar boven zijn gezinsleven, en bleef daarmee trouw aan zijn diepere ‘ik’. Maar was het een ethisch besluit? Hij liet zijn familie in de steek omwille van zijn carrière en hield er vervolgens een dubieuze obsessie met jonge ‘primitieve’ Tahitiaanse vrouwen op na. Authenticiteit biedt geen garantie voor een ethisch bestaan.