Home ‘Kunst is een oefening om je de wereld anders voor te stellen’

‘Kunst is een oefening om je de wereld anders voor te stellen’

Door Naciye Karaalioglu en Florentijn van Rootselaar op 02 maart 2016

‘Kunst is een oefening om je de wereld anders voor te stellen’
Cover van 03-2016
03-2016 Filosofie magazine Lees het magazine

Filosoof Maarten Doorman vindt dat we het Rijksmuseum maar beter kunnen sluiten. Hij houdt een pleidooi voor hedendaagse, geëngageerde kunst. ‘Ja, die kan ons zelfs verheffen.’

Het Rijksmuseum moet dicht – zo begint Maarten Doorman zijn nieuwste boek De navel van Daphne. Over kunst en engagement. Wie dit louter als provocatie opvat, zegt Doorman in het restaurant van het Stedelijk Museum (nog geen honderd meter van het Rijksmuseum), die mist het argument. We vergapen ons en masse aan klassieke kunstwerken en laten de kunst van nu links liggen. En als we die al bekijken, missen we de urgentie ervan. 

Waarom neemt onze cultuur – om de woorden van Doorman te gebruiken – zijn eigen kunstenaars nauwelijks meer serieus? Doorman verklaart dat door de verwachting die wij sinds de Romantiek van kunst hebben. ‘Een aantal romantische noties over kunst kunnen wij niet loslaten zonder het hele idee van kunst op te geven’, zegt Doorman. ‘Eén daarvan is de verwachting dat kunst altijd autonoom moet zijn. Juist die eis maakt het volgens velen moeilijk geëngageerde kunst te maken, kunst die ons iets te zeggen heeft.’

Vanwaar die provocatie?
‘Als je het over beeldende kunst hebt, moet je beseffen waar het publiek en het geld naar toe gaan en wat er in het onderwijs wordt geleerd – alles is sterk gericht op het verleden. In de vorige eeuw, in de tijd van de avant-garde, ging het nog om vooruitgang. Nu het Rijksmuseum klaar is bewonderen we weer de Gouden Eeuw, precies zoals de negentiende eeuw dat deed. Ik houd ook veel van die schilderkunst, maar mogen we ons niet iets meer richten op wat nu gedacht en gemaakt wordt? Daarom wilde ik een boek schrijven over hedendaagse kunst en engagement, en daarom heb ik ook nietzscheaans ingezet.’

Waarom Nietzsche? Wat is vanuit zijn perspectief het probleem van het Rijksmuseum?
‘Het probleem is dat we onszelf te klein maken. Nietzsche onderscheidt drie soorten van geschiedenis; de monumentale, de antiquarische en de kritische. In de monumentale worden de helden zo bewonderd dat alles wat er nu gebeurt er niet meer toe doet. Dit onderscheidt hij van de antiquarische manier, de belangstelling voor dingen enkel omdat ze oud zijn. Musea puilen uit, maar tegelijkertijd verdwijnt de vraag waarom je dat allemaal bewaart en toont. Nietzsche is voorstander van de kritische manier: die verhoudt zich gezonder tot die geschiedenis. De vraag is wat het verleden ons te zeggen heeft.’

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Filosofie.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Relevante berichten

Een kerk voor het vrije woord
Een kerk voor het vrije woord

Een kerk voor het vrije woord

De Balie opende vorige week zijn deuren als gebedshuis, op grond van een heilig geloof in democratie, de rechtsstaat en de heilzame, bindende werking van cultuur. Waarom zou een cultuur- en debatcentrum zich anno 2022 geen seculiere kerk mogen noemen? We vroegen het Balie-directeur Yoeri Albrecht en Denker des Vaderlands Paul van Tongeren.

Lees meer
Weekendlijstje: Geheimen
Weekendlijstje: Geheimen

Weekendlijstje: Geheimen

Deze week werd duidelijk dat premier Rutte jarenlang eigenhandig sms’jes van zijn oude Nokia verwijderde. De premier heeft naar eigen zeggen “nooit bewust” belangrijke zaken verborgen, maar de oppositie ziet een patroon van het achterhouden van informatie. Naar aanleiding van het sms-debat, dit weekend een lijstje over geheimen.

Lees meer
Bertrand Russell over ‘het probleem van China’
Bertrand Russell over ‘het probleem van China’
Niet-westerse filosofie

Bertrand Russell over ‘het probleem van China’

Toen de Britse filosoof Bertrand Russell een jaar lesgaf in China, raakte hij diep onder de indruk van het land. Vooral het vermogen van de bevolking om gelukkig te zijn raakte hem. Wel maakte hij zich zorgen over de groeiende invloed van het Westen. Is het China gelukt om zijn eigenheid ten opzichte van het Westen te bewaren?

Lees meer
Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.
Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.

Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.

S10 staat dit weekend in de finale van het Eurovisie Songfestival. Tijdens een interview bij Matthijs gaat door vertelt ze dat ze zichzelf toestemming heeft gegeven om haar dromen na te jagen en dit avontuur aan te gaan. Het resultaat: meer zelfinzicht en een bijzondere prestatie. Dit weekend een lijstje over durven beginnen, presteren, en jezelf leren kennen.

Lees meer