Hoe ik dankzij Hegel uit mijn comfortzone durfde te stappen

Wat doe ik hier? Ik weet nog goed hoe ik om heen keek toen ik was aangekomen in León, het Spaanse stadje waar ik als student een halfjaar zou gaan wonen. Bij Spanje dacht ik altijd aan zon en strand, maar in León was het koud, guur en nat. Omdat ik de Spaanse taal nauwelijks machtig was, begreep ik de mensen op straat niet goed en kon ik mezelf amper verstaanbaar maken. Hoe ging ik het hier, zo ver van huis en iedereen die ik kende, zes maanden uithouden?

Een paar maanden eerder had ik in Nijmegen nog college gehad over de Duitse filosoof Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770-1831). Volgens Hegel verloopt elke ontwikkeling volgens een ‘dialectisch’ proces: twee tegengestelden (de ‘these’ en de ‘antithese’) botsen op elkaar en verzoenen zich in de ‘synthese’, die vervolgens zelf weer een nieuwe antithese tegenkomt om zich mee te verzoenen, enzovoort.

Zoiets gebeurt volgens Hegel ook regelmatig in een mensenleven: je stuit op iets onbekends in de buitenwereld, wat een ding, een ander wezen of zelfs een hele omgeving of cultuur kan zijn. In eerste instantie roept de andersheid van het nieuwe een vervreemdende, unheimliche ervaring op, zoals je kan hebben op een nieuwe school of als je begint met een nieuwe baan. Je weet niet hoe je je moet verhouden tot je nieuwe omgeving. Maar na verloop van tijd leer je die omgeving beter kennen en ga je je er langzaam thuis voelen: je beweegt je soepeler, leert meer mensen bij hun naam kennen, maakt je de gebruiken eigen. Dit proces noemt Hegel Aneignung, ‘toe-eigening’ of ‘assimilatie’, want het vreemde wordt steeds minder vreemd en steeds meer onderdeel van jezelf. Oftewel, je voelt je vrijer en ontwikkelt jezelf.

Met Hegel in mijn achterhoofd wierp ik me in het leven van een uitwisselingsstudent in Spanje: ik bezocht elke bijeenkomst of uitje waarvoor ik werd uitgenodigd en dwong mezelf zoveel mogelijk Spaans te spreken. Dat ging niet altijd even soepel (mijn hoofd wordt nog rood als ik terugdenk aan hoe ik een meisje in een kroeg op mijn schoenen wees en zei dat ze ‘gevaarlijk’ waren, waar ik ‘vies’ bedoelde), maar zes maanden later sprak ik vloeiend Spaans en had ik tientallen nieuwe vrienden, zowel binnen als buiten Spanje. De herinneringen aan mijn tijd in Spanje zou ik de rest van mijn leven bij me dragen. León was voortaan een beetje thuis.