Log in

Wachtwoord vergeten?

Word lid Log in Contact

Filosofie.nl

FM nr. 10/2018

Flex-arbeiders aller landen, doorzie uw kwetsbaarheid

Thijs Lijster
Columnist Filosofie Magazine

Filosoof Thijs Lijster overziet het veranderende arbeidslandschap van schijnzelfstandigen, robots en totaalmensen. Het is tijd voor nieuwe vormen van solidariteit. De toekomst van ons werk staat op het spel.

Werken we om te leven of leven we om te werken? Hoewel we, wanneer het ons gevraagd wordt, geneigd zullen zijn voor de eerste optie te kiezen, is dit een eeuwenoude filosofische vraag die zich niet zo eenvoudig laat beantwoorden. Is leven wel zo gemakkelijk te onderscheiden van werk? Denkers als Augustinus, Luther en Karl Marx beschouwden arbeid als essentieel onderdeel van het mens-zijn, als een ‘roeping’ of een vorm van ‘zelfverwerkelijking’. Daartegenover staat iemand als de Roemeense pessimist Emil Cioran, die de westerse traditie verweet dat zij de arbeid verheerlijkte en geobsedeerd was door productiviteit. Hij droomde van de ‘herinnering van een onheuglijk oud geluk’, namelijk dat van het nietsdoen. De echte utopie zou er een zijn van volmaakte ledigheid, in de trant van Charles Fourier, de Franse filosoof die een toekomst beschreef waarin de walvissen geheel vrijwillig onze schepen trekken en de kippen gebraden en al onze mond in vliegen.

Arbeid is altijd meer geweest dan slechts de reproductie van ons biologisch leven (zorgen voor voedsel en onderdak); ze was ook altijd de voortzetting van een bepaalde levenswijze, ofwel een bepaalde cultuur. Zo wijst Max Weber erop dat de arbeid in de westerse moderniteit lang verbonden bleef aan protestantse waarden als matigheid, plichtsbesef en trouw, wat nog doorklinkt in Nederlandse spreekwoorden als ‘ledigheid is des duivels oorkussen’ of ‘zuinigheid met vlijt bouwt huizen als kastelen’. In de jaren zestig kwam daar verandering in. Plichtsbesef zei de nieuwe generatie weinig; creativiteit en innovatie werden de belangrijkste waarden. Werk moest voortaan spannend en uitdagend zijn, en als het dat niet meer was werd het tijd om een andere baan te zoeken. Jarenlang voor dezelfde baas werken was vroeger een teken van loyaliteit; nu werd het een gebrek aan flexibiliteit, kenmerkend voor een zwak cv.

Intussen is echter wel duidelijk geworden dat die verschuivingen in ons arbeidsethos niet voor iedereen gunstig hebben uitgepakt. Want wanneer slaat spanning om in stress, flexibiliteit in bestaansonzekerheid?

Verder lezen?

In een tijd waarin autoriteit, waarheid en het publieke debat onder druk staan kan filosofie met heldere analyses richting geven. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar € 4,99 per maand. U krijgt daarmee toegang tot alle artikelen uit Filosofie Magazine en Wijsgerig Perspectief plus exclusieve achtergrondartikelen, interviews en portretten. Of bestel de losse editie na.

InloggenLid Worden