Albert Camus had alles aan zijn leraar te danken | recensie

De band tussen leraar en leerling is in veel opzichten uniek. Na een paar gedeelde jaren waarin de leraar – als het goed is – een uitgestoken hand, een perspectief op het leven of een cruciale aanmoediging biedt, scheiden de wegen van leraar en leerling meestal. De band blijft doorleven, maar vaak wel onzichtbaar – hoofdzakelijk als innerlijke beleving. Wie denkt niet geregeld aan die ene docent? Wie roept hem of haar niet op in gedachten bij het maken van een levenskeuze of wanneer een levensles van die leraar opeens op zijn plaats valt?

Voor Albert Camus (1913-1960) en zijn vroege onderwijzer Louis Germain loopt het anders: ze houden contact. Als Camus al lang en breed is uitgegroeid tot beroemd filosoof, bezoeken ze elkaar nog jaarlijks en onderhouden ze een levendige correspondentie. Die brieven zijn nu samen met een hoofdstuk uit Camus’ roman De eerste man gebundeld, met voorwoord door Bas Heijne.

Camus groeide op in een straatarm milieu in Algiers, met een analfabete moeder en een strenge grootmoeder. Zijn vader, die in 1914 stierf aan het front, heeft hij nooit gekend. De wereld van de jonge Camus bestond uit de hitte van de Algerijnse zon, het spaarzame contact met zijn zwijgzame moeder en voetballen op het veld. Voor een kind is de wereld zo groot als zijn leefomstandigheden; hij kan er niet buiten zien. Meneer Germain kon dat wel en zag dat het jongetje een bijzondere gave had voor lezen en schrijven. Hij zorgde er eigenhandig voor dat Camus kon studeren op het lycée. Camus schreef zijn docent na de toekenning van de Nobelprijs voor Literatuur in 1957 dat hij aan hem alles te danken had: ‘Toen ik het nieuws kreeg, dacht ik eerst aan mijn moeder, en daarna aan u.’

De brieven tussen Germain en Camus lijken op het eerste gezicht niet zo bijzonder; ze vallen niet op door hun literaire of filosofische kwaliteit. Wel zijn ze teder en oprecht. Na het lezen van het hoofdstuk uit De eerste man, waarin Camus de herinneringen aan zijn schooltijd oproept, krijgen ze echter een nieuwe diepte. Hoe schatplichtig we zijn aan anderen blijft soms een abstract gegeven; iets dat we wel weten, maar toch niet altijd voelen. Totdat je de leefwereld van een kind voor de geest haalt en je herinnert hoe de ander niet alleen een ander, maar je hele wereld kan zijn.

Brieven aan mijn leraar. Een ode aan de bijzondere band tussen leraar en leerling
Albert Camus
inl. Bas Heijne, vert. Tatjana Daan en Jan Pieter van der Sterre
De Bezige Bij
128 blz.
€ 15,-