‘Er bestaan heel veel verschillende soorten mannelijkheid’

Wie een man wil ontmannen, heeft alleen de woorden soy boy (sojajongen) nodig. Blijkbaar is onze associatie tussen mannelijkheid en vlees eten zo sterk dat je mensen met plantaardig eten kunt uitschelden om hun gebrek aan masculiniteit. Ook recent onderzoek bevestigt dat dieetkeuzes niet genderneutraal zijn: vlees eten vinden we mannelijk, vleesvervangers vrouwelijk. Volgens Margriet van Heesch, cultuurwetenschapper aan de Universiteit van Amsterdam, is dat een marketingtruc. ‘Omdat gender veel betekenis heeft in onze laatkapitalistische wereld, wordt consumptie eraan gekoppeld. Mannelijkheid wordt verkocht als macht en geluk.’

‘Maar vrouwen zetten evengoed hun tanden in een biefstuk om zich sterk en gelukkig te voelen,’ merkt Van Heesch op. Waarom koppelen we vlees dan toch aan één gender? ‘Het Y-chromosoom is een stijlfiguur geworden voor een tegenstelling: een man is wat een vrouw niet is. Maar dit is wat de Franse filosoof Michel Foucault een “valse oppositie” noemt. Er zijn immers veel meer overeenkomsten dan verschillen tussen mannen en vrouwen, en bovendien is er binnen een gender onderlinge diversiteit.’ Dat die oppositie ons denken toch domineert, komt omdat er een biologische oorsprong aan eigenschappen wordt toegedicht. ‘Denk maar aan willen werken, agressie of leiderschap: sommigen zien dat als aangeboren mannelijke kenmerken, maar het blijken culturele verwachtingen te zijn.’

Dat geldt ook voor de associatie tussen vlees en mannelijkheid, zegt Van Heesch. ‘Socioloog Raewyn Connell laat in haar boek Masculinities zien dat er heel veel verschillende soorten mannelijkheid bestaan, die in een hegemonie zijn georganiseerd. Bovenaan de patriarchale rangorde staat de “toxische mannelijkheid”: de man die de meeste macht heeft. Hoe meer levende wezens je kunt onderwerpen aan jouw wil, hoe mannelijker je bent. Daaronder vallen dus niet alleen andere mannen en vrouwen, maar ook dieren. Vlees eten is de ultieme uiting van macht.’ Toch komt er steeds meer ruimte om mannelijkheid aan andere kenmerken dan overmeesteren te koppelen, volgens Van Heesch. ‘De “romantische intellectueel” straalt ook mannelijkheid uit. Dan stijgt je aanzien met het aantal gelezen boeken in plaats van gegeten dieren.’