Volgens psychoanalyticus Carl Jung zit het kwaad ook in jou. Psycholoog Thijs Launspach geeft zeven tips om daarmee om te gaan.
Het kwaad is aanwezig in pestkoppen, misdadigers en corrupte regeringsleiders. Maar volgens de Zwitserse psychoanalyticus Carl Jung bevindt het kwaad zich ook in jou. Jungs filosofie kan helpen om het kwaad beter te begrijpen, vindt psycholoog Thijs Launspach. ‘Het idee dat wijzelf vooral deugen is niet alleen onjuist, maar ook naïef. Juist als je wegkijkt, ben je vatbaarder voor het duister.’ Hij geeft zeven tips om met het kwaad in jezelf om te gaan.
Tip 1: erken je schaduwkanten
‘Het is belangrijk om onder ogen te zien dat ook jij in staat bent tot kwaadaardige dingen. Erken dat er kanten aan jou zijn die je het liefst zo ver mogelijk wegstopt. Dit geldt op individueel niveau, maar ook op collectief niveau hebben we schaduwkanten. Blinde trots op de Nederlandse “VOC-mentaliteit” verhult bijvoorbeeld onze gewelddadige koloniale geschiedenis.’
Tip 2: weet dat je meer bent dan je denkt
‘Jung stelt dat er veel meer is aan wie je bent dan alleen je bewuste geest, wat hij het ego noemt. Ook je schaduwkanten, het masker dat je naar de buitenwereld draagt, en het collectieve onbewuste horen bij je identiteit. Durf eens af te dalen in je eigen dieptes, ook al ben je daar kwetsbaar. Je wordt er een wijzer en completer mens van.’
Tip 3: onderzoek je projecties
‘Je schaduw zit in je onbewuste, maar er zijn manieren om hem te betrappen. Soms plakken we de kanten die we bij onszelf niet willen accepteren namelijk op andere mensen. Zo houden we ons zelfbeeld intact. Als je een collega bloedirritant vindt, of enorm emotioneel op iemand reageert, onderzoek dan eens of je een schaduw van jezelf op die ander projecteert.’
Tip 4: analyseer je dromen
‘Volgens psychoanalytici zoals Jung komt het onbewuste in dromen naar boven. Het kan zijn dat jouw dromen thema’s of motieven bevatten die wijzen op wat er in je onbewuste speelt. Dat kunnen duistere emoties zijn, of verlangens die je liever niet aan de grote klok hangt. Stop die verborgen gevoelens niet weg, maar confronteer jezelf er juist mee.’
Tip 5: bekijk welke verhalen je aantrekken
‘Als je altijd voor hetzelfde genre films of boeken kiest, kan dat veelzeggend zijn. Je voelt je niet zomaar aangetrokken tot bepaalde verhalen. Als je graag horrorfilms kijkt, of series waarin geliefden elkaar verlaten, kunnen dat uitingen zijn van verlangens naar geweld of wraak. Zie ze als beginpunt om over je schaduwkant te leren.’
Tip 6: laat je schaduw buitenspelen
‘Je kunt je schaduwkanten kanaliseren, waardoor ze minder destructief zijn en je er zelf iets aan hebt. Dit kan op een symbolische manier, door verhalen te schrijven, muziek te maken of te dansen. Je kunt je schaduwkanten ook strategisch inzetten. Ben je een timide persoon, dan heb je misschien een weggedrukte woede in je die je kunt gebruiken om voor jezelf op te komen.’
Tip 7: steek anderen aan
‘Volgens Jung is maatschappelijke vooruitgang alleen mogelijk als genoeg mensen het nodige innerlijk werk doen. Echte verbetering komt wanneer we als collectief minder vatbaar zijn voor onze schaduwkanten. Dat lijkt teleurstellend, omdat je geen controle hebt over wat anderen doen. Tegelijkertijd is het hoopgevend, want je kunt wel het goede voorbeeld geven. Je kunt bijvoorbeeld vragen stellen binnen je vriendengroep, of op je werkplek ruimte maken voor reflectie. Volgens Jung zijn zelfkennis en innerlijke reflectie aanstekelijk.’
Wie is de tipgever?
Thijs Launspach is psycholoog en schrijver. In zijn nieuwe boek Waarom goede mensen gevaarlijk zijn (2026) onderzoekt hij het kwaad aan de hand van persoonlijke ervaringen en het werk van psychoanalyticus Carl Jung. ‘Ik ben opgegroeid in een tijd waarin het kwaad ver weg leek. Binnen de psychologie ging men uit van de mens als rationeel, deugdzaam wezen dat soms door omstandigheden verkeerde dingen doet.’ Dat beeld valt volgens Launspach niet te rijmen met de hedendaagse opkomst van extreemrechts en alle oorlogen in de wereld. ‘Als wij onszelf alleen als leuk en gezellig zien, zien we onze potentie tot kwaad over het hoofd. Jung roept op om het kwaad juist onder ogen te zien.’
Waarom goede mensen gevaarlijk zijn. Een psychologie van het kwaad
Thijs Launspach
Prometheus
112 blz.
€ 15,99
