Wie een nalatenschap heeft, kan ook na de dood invloed uitoefenen. Maar moet iemands laatste wil altijd wet zijn?
De wijsgeer met het meest extravagante testament was ongetwijfeld Jeremy Bentham (1748-1832). De Britse utilitarist en hervormer liet gedetailleerde instructies na om zijn lichaam te mummificeren en in een doorzichtige kast te plaatsen. Zo geschiedde. Wie University College London bezoekt, kan Bentham nog altijd aanschouwen, zittend in zijn favoriete stoel. Maar niet elke nalatenschap valt in even goede aarde. Wie over zijn graf heen regeert kan vaak rekenen op kritiek. Zijn de wensen van overledenen heilig?
Nee
‘Als de dood er is, ben jij er niet,’ stelde de Griekse filosoof Epicurus. En als jij er niet bent, heb je ook geen belangen die kunnen worden geschaad. Volgens epicuristen verdwijnt wat goed is voor de mens met hem in het graf. Een ander argument tegen het naleven van de wensen van overledenen beroept zich op sociale rechtvaardigheid. Ook al zouden we belangen hebben die ons eigen leven overstijgen, ze wegen geenszins op tegen de belangen van levende personen. Er bestaat een enorme industrie van schenkingen, liefdadigheidsfondsen en stichtingen, waarmee de (super)rijken onevenredig veel invloed kunnen uitoefenen op de wereld van de toekomst. Die invloed is onwenselijk: hoe we de huidige wereld vormgeven moet aan de huidige generatie zijn.
Ja
Juridisch gezien is de wil van de overleden persoon, zoals vast gelegd in een testament, bepalend voor wat er met diens nalatenschap gebeurt. Maar is die laatste wil ook van ethisch belang? Een theorie die het preferentie-utilitarisme wordt genoemd, stelt dat het goede leven draait om verlangens bevredigen: mijn welzijn hangt af van de mate waarin mijn verlangens vervuld zijn. Van die vervulling hoef ik niet direct getuige te zijn. Dat kan ook na de dood gebeuren. Als ik bij leven een sterke wens koester om het filosofie onderwijs in Nederland te verbeteren en mijn legaat zorgt voor die verbetering, dan maakt dat mijn bestaan zinvoller. Als mijn wens niet wordt gerespecteerd en het geld aan andere zaken wordt besteed, doet dat afbreuk aan een geslaagd en betekenisvol leven.
