Waarom is zelfdoding taboe? We vroegen het psychiater Jim van Os

Jim van Os: ‘Het rare van de dood is dat het een aantrekkingskracht heeft als oplossing. Tegenwoordig is suïcide deels gedemoraliseerd in de samenleving; het is niet strafbaar meer en je mag op een christelijke begraafplaats worden begraven. Maar er rust wel degelijk een maatschappelijk taboe op, en dat is deels om zelfdoding te voorkomen. Zo hebben we met elkaar afgesproken dat de media niet romantiserend over suïcide schrijven, omdat het mensen zou kunnen uitnodigen. We leven met het gevoel dat we ergens heen gaan, dat er een toekomst is. Maar psychisch lijden is zo machtig, dat mensen die toekomst niet zien. Suïcide kan dan voelen als een oplossing. Het taboe dient om die gedachte te ontmoedigen, en terecht.

Een tweede laag van het taboe is dat suïcide als een biologische overtreding wordt gezien. Entropie is een begrip uit de thermodynamica, dat stelt dat het universum langzaam naar een staat van wanorde keert. Het is de bedoeling dat entropie jouw einde bepaalt, zo is dan de gedachte, niet jouw wil. Als jij een kortere route neemt, ga je tegen de wetten van het universum in.

De derde laag van het taboe is moreel. Suïcide is een verklaring dat het leven niet zinvol is. Albert Camus zou zeggen: het leven is inherent zinloos, maar we moeten dat accepteren; we moeten er iets van maken. Terwijl iedereen druk bezig is à la Camus om in godsnaam iets te maken van dat zinloze bestaan, stapt een ander eruit. Dat stuit ons tegen de borst.

In de spreekkamer mag er overigens absoluut geen taboe zijn. Als iemand aangeeft suïcidale gedachten te hebben, ga ik als clinicus daarover in gesprek. Hoe voelt dat? Waarom zou dat de oplossing zijn? Ik probeer naar dat lijden toe te gaan, zodat de cliënt even niet meer alleen is – zodat we dat lijden delen.’

Denk je aan zelfdoding of maak je je zorgen om iemand? Praten helpt en kan anoniem via de chat op www.113.nl of telefonisch op 113 of 0800-0113.