Home Eenzaamheid 5 filosofische handreikingen: Leer de kunst van het alleen-zijn
Eenzaamheid

5 filosofische handreikingen: Leer de kunst van het alleen-zijn

01 februari 2018

5 filosofische handreikingen: Leer de kunst van het alleen-zijn
Cover van 02-2018
02-2018 Filosofie magazine Lees het magazine

Is alleen-zijn zielig, ongezellig en dus bij voorkeur te vermijden? Of kunnen we ons juist in die afzondering ontplooien? Dat kan, maar het is soms wel iets wat je moet leren – zeggen de grote filosofen. 

Er zijn talloze liedjes over sneue eenzaamheid geschreven en maar weinig over de positieve kanten van het alleen zijn. ‘Why don’t you come to your senses?’ vragen de Eagles hun solitaire desperado zelfs, en ze voegen toe: ‘Your prison is walking through this world all alone.’ Voor wie geen zelfverkozen of zelfgenoegzame desperado is, voelt alleen-zijn inderdaad meer dan eens als een vorm van eenzame opsluiting of als een falen of beproeving. Misschien vind je jezelf stiekem een beetje mislukt als er op vrijdagavond niemand is om mee af te spreken, of vind je het moeilijk of eng om alleen te zijn. Dat kan het ook zeker zijn. In afwezigheid van sociale ruis wordt het rumoer in de eigen binnenwereld niet langer overstemd en word je soms geconfronteerd met zaken waar je liever niet aan denkt. De pijn van het verlies van een geliefde bijvoorbeeld, of de existentiële eenzaamheid die wij allemaal bij ons dragen – het fundamentele inzicht dat je als mens in feite altijd ten diepste van alles en iedereen afgescheiden en dus alleen bent. Dingen waar haast niemand graag bij stilstaat. 

Toch zijn er mensen die het alleen-zijn vrijwillig verkiezen boven sociale gezelligheid. Wie dat doet wordt al snel zielig, raar of egoïstisch genoemd, merkt filosoof Sara Maitland op in haar boekje Alleen zijn, hoe doe je dat. En zij kan het weten. Maitland woont in een klein huisje in een van de dunst bevolkte gebieden in Schotland. Ze woont daar alleen. Niet omdat ze zielig is, maar omdat ze daarvoor koos. Die keuze werd lang niet door iedereen begrepen en leverde haar veel kritiek op. Samenzijn is de norm en het alleen-zijn zijn we verleerd, zo constateerden ook de initiatiefnemers van pop-up restaurant Eenmaal. Bij dit restaurant mocht je zo vaak komen eten als je wilde, maar wel… in je eentje. Ontwerper Marina van Goor ontwikkelde dit concept samen met creatief bureau Vandejong. Eenmaal was expliciet ‘niet bedoeld om mensen met elkaar in contact te brengen, maar om ze te laten ervaren dat alleen eten zo gek niet is’.  

Alleen-zijn is niet per definitie een ervaring van gebrek. De afzondering kan ook een ongekend gevoel van (geestelijke) ruimte opleveren. Ze kan je dichter bij jezelf, bij het Leven Zelf en uiteindelijk dichter bij anderen brengen. Hier vijf filosofische handreikingen om het alleen-zijn als een plezierige, vruchtbare én zelfs noodzakelijke ervaring te denken:
 

1. Trek je terug en wees echt jezelf

‘Zich in gezelschap bevinden, zelfs in het beste, brengt algauw verveling met zich mee en leidt af. Ik hou ervan alleen te zijn. Ik heb nooit een kameraad gevonden die zo kameraadschappelijk was als de eenzaamheid.’ Aan het woord is Henry David Thoreau (1817-1862), de filosoof en dichter die zich twee jaar lang terugtrok in een blokhut bij Walden Pond en daar zijn beroemde werk WaldenDe plicht tot burgerlijke ongehoorzaamheid schreef. In de afzondering vind je volgens romantische zielen het échte leven – een ware, authentieke manier van zijn. Thoreau, maar uiteraard ook dé romanticus bij uitstek Jean-Jaqcues Rousseau (1712-1778), dragen authenticiteit hoog in het vaandel. Hoewel we er ook tegenwoordig de mond van vol hebben – geregeld letterlijk in de vorm van ‘authentieke’ voedingswaren – is authenticiteit een moeilijk definieerbaar begrip. Wanneer leef je authentiek? Wanneer je leeft vanuit je eigen uniciteit en volgens je eigen levensontwerp? Wanneer je je niet laat verleiden tot maatschappelijk conformisme en buiten sleetse, gebaande paden treedt. Wanneer je, boven alles, jezelf bent. En dat gaat volgens romantische denkers toch vaak het best wanneer je alleen bent (in de natuur). In zijn Overpeinzingen van een eenzame wandelaar schrijft Rousseau: ‘Deze uren van eenzaamheid en meditatie zijn de enige van de dag waarin ik, zonder te worden afgeleid en zonder te worden gehinderd, volkomen mijzelf van mijzelf ben, en waarin ik werkelijk kan zeggen dat ik ben wat de natuur heeft gewild.’

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Filosofie.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Relevante berichten

‘De wereld is er ook zonder mijn beleving’
‘De wereld is er ook zonder mijn beleving’
Eenzaamheid

‘De wereld is er ook zonder mijn beleving’

Joris van Casteren (45) is schrijver en coördinator van De Eenzame Uitvaart. Deze maand verschijnt zijn boek Eenzaamheid. Beeld Maarten Noordijk ‘In het Utrechtse Overvecht woonde ik in een kamertje op de bovenste verdieping van een studentenflat. Ik had een geweldig uitzicht. Met een verrekijker van mijn vader bracht ik… Read More

Lees meer
Het rollenspel van de eenzaamheid
Het rollenspel van de eenzaamheid
Eenzaamheid
Voor leden

Het rollenspel van de eenzaamheid

Soms voelen we ons vervreemd van de rollen die we spelen in het dagelijks leven. Filosoof Marjan Slob analyseert de eenzaamheid die dat oplevert. Eenzaamheid als een ziekte die twee keer zo dodelijk is als alcohol. Eenzaamheid als epidemie. Eenzaamheid waar zoveel jongeren mee te kampen hebben dat er een… Read More

Lees meer
‘De mens heeft talent voor eenzaamheid’
‘De mens heeft talent voor eenzaamheid’
Eenzaamheid

‘De mens heeft talent voor eenzaamheid’

In haar nieuwe boek De lege hemel gaat Marjan Slob op zoek naar de betekenis van eenzaamheid. Ze waarschuwt ervoor om bij dit thema te snel in de ‘actiestand’ te gaan. ‘Ik geloof niet dat eenzaamheid te bestrijden is via een of ander stappenplan.’

Lees meer
Filosoferen achter tralies: Met Montaigne ontsnappen aan je cel
Filosoferen achter tralies: Met Montaigne ontsnappen aan je cel
Eenzaamheid
Voor leden

Filosoferen achter tralies: Met Montaigne ontsnappen aan je cel

Kan filosofie helpen als je in de gevangenis zit? Filosofie Magazine-redacteur Lianne Tijhaar volgt een filosofiecursus in de bajes. Deel 1: eenzaamheid en ergernissen. We moeten een kamertje voor onszelf apart houden, waarin je kunt praten en lachen alsof je ongebonden bent, zonder vrouw, kinderen en mensen die afhan­kelijk van je… Read More

Lees meer