‘Menstruatiebloed herinnert ons eraan dat we allemaal begonnen zijn in andermans lichaam,’ zegt filosoof en vroedvrouw Rodante van der Waal.
Rodante van der Waal: ‘Menstruatiebloed laat zien dat we allemaal begonnen zijn in het lichaam van iemand anders. Volgens psychoanalyticus Julia Kristeva is menstruatiebloed daarmee een voorbeeld van “het abjecte”: iets wat de grenzen tussen jezelf en de buitenwereld problematiseert en je identiteit doet wankelen. Om die reden is het abjecte altijd iets waarvan je afkeer hebt, waarvan je walgt. We zijn niet begonnen als die onafhankelijke, stabiele identiteiten die we graag willen zijn. De menstruatie herinnert ons op een oncomfortabele manier aan die afhankelijke oorsprong. Daarom ontstaat er een taboe: het geeft ons een rituele omgang met het abjecte.
Filosoof Iris Marion Young schrijft in haar essay Menstrual meditations dat we het taboe op menstruatie al op jonge leeftijd inlijven. We leren om menstruatie te verbergen en verhullen, we moeten zo ongezien en snel mogelijk van het bloed afkomen. Je raakt hierdoor vervreemd van je eigen lichaam, stelt Young. Toch vraag ik me af of dat taboe nog wel zo sterk geïncorporeerd is tegenwoordig. Kijk naar het succes van de menstruatiecup. Als we ons zo schamen voor menstruatiebloed, zou je niet verwachten dat de cup zo’n succes is. Het is nietsverhullend om die cup uit te nemen, het bloed te kunnen zien, de cup schoon te spoelen en weer in te brengen.
Oog in oog staan met je eigen menstruatiebloed heeft in elk geval iets subversiefs. De menstruatie laat zien dat het idee van een onafhankelijk individu een fictie is. Dat is een heftige gewaarwording, maar biedt ook mogelijkheden. Is het niet tijd om het idee van de mens als onafhankelijk individu te ontmantelen? De menstruatie creëert ruimte voor een ander mensbeeld.’
Rodante van der Waal (1992) is filosoof, dichter en vroedvrouw. Baas in eigen buik. Een essay over reproductieve rechtvaardigheid (2025), haar boek over zorg rondom zwangerschap, abortus en vruchtbaarheid kreeg de Hypatiaprijs.
