Log in

Wachtwoord vergeten?

Word lid Log in Contact

Filosofie.nl

FM nr. 11/2017

Volgens deze moraalfilosoof zijn we niet verantwoordelijk voor onze daden 

Frank Meester
filosoof, publicist, muzikant

Kunnen mensen eigenlijk wel verantwoordelijkheid dragen voor hun daden en dus ‘schuldig’ zijn? De Vlaamse moraalfilosoof Jan Verplaetse pleit voor een schuldloze samenleving.

Veel mensen voelen zich schuldig. Ze lijden daaronder. Ik heb een geruststellende boodschap voor hen: schuld bestaat niet. Dus je hoeft je niet schuldig te voelen. We zeggen ook niet dat een glas water, een dier of een baby schuldig is. Waarom niet? Omdat ze niet verantwoordelijk kunnen zijn; hoogstens zijn ze de oorzaak van iets. Ze kunnen iets erg vervelends hebben veroorzaakt, maar niemand zal echt boos op ze worden. Niemand verwijt ze iets. Het wonderlijke is dat wanneer volwassenen de oorzaak zijn van iets, we er opeens nog wat aan toevoegen: verantwoordelijkheid en daarmee ook schuld. Dat heb ik altijd bizar gevonden. Op welk moment in je leven verander je van een wezen dat niet alleen oorzaak is, maar ook verantwoordelijk en verwijtbaar is voor zijn eigen daden? Binnen religies bestaan daar overgangsrituelen voor. Mensen hebben constructies bedacht die de plotselinge verantwoordelijkheid plausibel zouden moeten maken. Je zou bijvoorbeeld op een bepaalde leeftijd een ziel krijgen. En vanaf dat moment kan die ziel schuldig worden bevonden. Maar hoe kom je dan ineens aan die ziel?

Tekst loopt door onder afbeelding

Illustratie: StudioVonq

Verantwoordelijkheid en schuld hangen samen met het idee van vermijdbaarheid. Je bent met een paar glaasjes te veel op in de auto gestapt en je hebt iemand aangereden. Veel mensen denken dat je het had kunnen vermijden. Dat is ook verleidelijk om te denken. Misschien heb je weleens de auto laten staan toen je meende dat je te veel op had. Als het toen lukte, had je het gisteren toch ook kunnen doen? Waarom heb je het niet gedaan? Waarom ben je zo stom geweest om toch achter het stuur te gaan zitten? Jij en ook de mensen die in de rij staan om je te beschuldigen, zijn niet in staat om in te zien dat er ongelooflijk veel factoren meespeelden op die bewuste avond. Factoren die gezamenlijk veroorzaakten dat jij deed wat je deed. Je kon dus niet anders. Ik denk dat we in dat opzicht niet wezenlijk verschillen van dat glas water, die baby of dat dier.’

Verder lezen?

In een tijd waarin autoriteit, waarheid en het publieke debat onder druk staan kan filosofie met heldere analyses richting geven. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar € 4,99 per maand. U krijgt daarmee toegang tot alle artikelen uit Filosofie Magazine en Wijsgerig Perspectief plus exclusieve achtergrondartikelen, interviews en portretten. Of bestel de losse editie na.

InloggenLid Worden