‘Een filosofie is altijd arrogant, en moet dat ook zijn,’ begint de Franse filosoof Simone de Beauvoir een van haar essays in Waarom ik denk. ‘Dit komt doordat haar bestaansreden is gefundeerd op een claim die volkomen buitensporig is: het bezit van de waarheid.’ Een waarheid als een koe, maar hoe kom je tot die arrogante filosofieën? Voor existentialist en pionier van het feminisme De Beauvoir (1908-1986) moet de filosofie vertrekken vanuit vrijheid. Vrijheid is iets anders dan door niemand belemmerd worden. ‘Vrijheid zonder wil is geen vrijheid,’ legt ze uit, want ‘een atoom dat eeuwig naar rechts of links springt zonder ergens heen te willen, is niet vrij’. En: ‘Evenmin is de mens vrij die in een woestijn wordt achtergelaten en te horen krijgt dat hij mag gaan en staan waar hij wil.’ Vrijheid is niet een gegeven, maar iets dat je moet beoefenen, een persoonlijk project waarmee je jezelf verwezenlijkt.
En wie zijn vrijheid serieus neemt, moet volgens De Beauvoir wel beginnen te filosoferen. Want een vrij mens legt zich niet neer bij de gegeven werkelijkheid, maar bevraagt haar. Die houding is overal zichtbaar in deze essaybundel. De Beauvoir stelt allerlei vragen die niet alleen laten zien waarom ze denkt (zoals de titel belooft), maar ook waarom denken zo leuk is. Zoals: wat geeft de werkelijkheid beter weer, de filosofie of een roman? Hoe kunnen vrouwen zich emanciperen in een mannenwereld? Waarom zien we de mens enerzijds als een heldhaftige goedzak en anderzijds als een van nature egoïstisch hoopje ellende? En wat is geluk, en wat is het niet?
Even tussendoor …
Meer lezen over Simone de Beauvoir en andere grote denkers? Schrijf je in voor de gratis nieuwsbrief:
Wie geluk ziet als een burgerlijk huisje-boompje-beestje-bestaan, is volgens De Beauvoir ‘een pantoffelheld die zich zoveel mogelijk aan het leven onttrekt’. Als je je vrijheid zo invult, bestaat je leven eigenlijk uit wachten op de dood. En als je wacht op de dood, vraagt De Beauvoir retorisch, ben je dan niet al zo goed als dood? Na dit aanstekelijke denkfeest denk je de volgende keer wel twee keer na voordat je in je leunstoel wegzakt. Want de mens, schrijft De Beauvoir, ‘is alleen mens door zijn weigering passief te zijn’. Een arrogante filosofie misschien, maar heeft ze ongelijk?
Waarom ik denk. Essays over vrijheid, filosofie en feminisme
Simone de Beauvoir
Bijleveld
160 blz.
€ 22,50
