Onderwijzer Jack de Boer schreef een essaybundel over zijn groep acht. Naast een geslaagd portret van een schoolklas, vormen de essays een integer en diepgravend zelfonderzoek.
Bestaat een ding nog als je het niet meer kunt zien? Er gaat tijd overheen voor we zover zijn dat we op de stabiliteit van de wereld vertrouwen, getuige bijvoorbeeld mijn dochtertje van een half jaar, dat telkens opschrikt als ik de kamer binnenloop. Zijn is waargenomen worden, in haar wereld – een kraakboekje of papa buiten zicht bestaat niet meer. Opgroeiend vergeten we deze oude onzekerheid, en daarmee vergeten we ook het effect van onze blik op de dingen, die er zijn omdat we ze zien. Ons kijken vormt de wereld.
Van die gedachte is de essaybundel Ware aard geheel doordrongen. In twaalf essays vangt Jack de Boer, meester in het speciaal basisonderwijs, zijn eigen blik op zijn groep acht. Hij schrijft over buitenbeentje Davey, die zich tevergeefs probeert te mengen in het stoeien van de jongens, Joyce, die zich verbergt onder de capuchon van haar trui, en Thijmen, met zijn valentijnscadeautje voor Sabine. Maar meer nog dan een geslaagd portret van een schoolklas, is Ware aard een gewetensvol zelfonderzoek van Âdegene die het schildert. De Boer observeert zijn observeren, bekijkt zijn eigen ogen: wat zie ik? Wat mis ik? Hoe zie ik er zelf uit, gespiegeld in de ogen van de kinderen? Zie ik de ware aard van deze kinderen of eerder mijn eigen verwachtingen van ze? Want meer nog dan voor ons alledaagse kijken, geldt voor de blik van een Âonderwijzer dat die een wereld vormgeeft: voor een kind in de klas – ik zie mezelf er nog zitten – is zijn waargenomen worden.
Voor de lezer is het ondertussen een groot genoegen om mee te leven met De Boers twijfels en onzekerheden, de grote hoeveelheid literatuur, wetenschap en kunst die in zijn gedachtenstromen passeert – van Marina Abramovic tot Johan Huizinga – en zijn mooie formuleringen (‘Een meester zelf moet een uil met een draaiende kop zijn’). Ik zal niet de enige zijn die dacht: hopelijk krijgt mijn kind zo’n meester, een meester die zo goed naar elk van zijn leerlingen kijkt dat hij ook ziet wat hij niet ziet. ‘Lesgeven is jezelf onderwijzen. Kijken naar anderen is een meting met jezelf. Een onbevooroordeelde blik werpt al zijn licht op de ander.’
Ware aard. De blik van een onderwijzer
Jack de Boer
Van Oorschot
188 blz.
€ 24,99
