Log in

Wachtwoord vergeten?

Word lid Log in Contact

Filosofie.nl

FM nr. 6/2018

In deze Nigeriaanse taal bestaan de woorden ‘man’ en ‘vrouw’ niet

Alexandra van Ditmars
Interviewer & schrijver

De Nigeriaanse socioloog Oyèrónké Oyèwùmí groeide op in een taal waarin de woorden ‘man’ en ‘vrouw’ niet bestaan. Een genderneutrale taal hoeft dus niet te worden uitgevonden, alleen herontdekt.

De hoge hakken van Oyèrónké Oyèwùmí blijven telkens steken tussen de kinderkopjes in de Utrechtse binnenstad. Het bemoeilijkt haar lopen, en dat terwijl ze al laat en moe is – haar zojuist gelande vliegtuig uit New York had een paar uur vertraging. Maar zodra we in de stralende zon plaatsnemen op een terras, verschijnt er een grote lach op haar gezicht. ‘In New York is het nog koud’, zegt ze, ‘maar hier kan ik eindelijk mijn geliefde Afrikaanse jurken weer aan en op een terras zitten.’ De socioloog zal spreken over haar visie op gender, die haar academische roem heeft bezorgd. ‘Ik verkondig het al vanaf eind jaren negentig: gender is een westers construct.’

Tekst loopt door onder afbeelding

Fotografie: Merlijn Doomernik

In haar boek The Invention of Women (1997) onderbouwt Oyèwùmí dit met verhalen uit haar eigen jeugd. Ze groeide op in Yorubaland, in het westen van Nigeria. Het Yoruba-volk woont verspreid over verschillende Afrikaanse landen, bestaat uit zo’n 40 miljoen mensen en heeft een eigen taal. Oyèwùmí: ‘Een taal zonder woorden als “man”, “vrouw ”, “dochter” en “broer”. Ook de woorden “hij” en “zij” bestaan niet.’ Een geslachtsloze taal dus. En dat heeft volgens haar behoorlijke implicaties voor hoe de Yoruba naar identiteit kijken.

Oyèwùmí weet nog goed hoe ze erachter kwam dat in het Westen mensen snel in het hokje ‘man’ of ‘vrouw’ worden geplaatst. Het was in de jaren tachtig, in een collegezaal van de Universiteit van Californië. Als twintiger was ze net naar de Verenigde Staten verhuisd om sociologie te studeren, na haar studie politicologie in Nigeria. Ze zat als enige Afrikaanse student in de zaal. Er werd een college over gender gegeven. ‘Ik had nog nooit van dat concept gehoord. De docent zei dat de indeling in mannen en vrouwen bijdraagt aan de onderdrukking van vrouwen. Andere studenten deden grootste uitspraken – “Vrouwen kunnen dit en dat niet”, en: “Mannen gedragen zich altijd zus en zo.” Ik stak mijn hand op en vroeg: “Over welke mannen en vrouwen hebben jullie het?” Waar ik vandaan kom, gedragen mensen zich helemaal niet zo. En mijn taal categoriseert mensen niet als man of vrouw.’

Niemand kon haar een antwoord geven. ‘Als ik er opmerkingen over maakte tijdens college, was het telkens een seconde of vijf stil. Daarna ging de les gewoon weer verder. Dat is altijd zo gebleven.’ Die momenten van stilte waren voor haar de stimulans om zich te richten op gender vanuit een Afrikaans perspectief. ‘Er moesten antwoorden komen.’

Verder lezen?

In een tijd waarin autoriteit, waarheid en het publieke debat onder druk staan kan filosofie met heldere analyses richting geven. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar € 4,99 per maand. U krijgt daarmee toegang tot alle artikelen uit Filosofie Magazine en Wijsgerig Perspectief plus exclusieve achtergrondartikelen, interviews en portretten. Of bestel de losse editie na.

InloggenLid Worden