Wie is er bang voor emoties? | collegedag

Durf te denken, zei Immanuel Kant. Maar heeft de filosofie het voelen niet eeuwenlang verwaarloosd? Of valt dat wel mee? En hoeveel onderbuik zit er achter elk brein? Tijdens deze collegedag van Filosofie Magazine gaan vier filosofen geen gevoeligheid uit de weg. Laat je raken door bewogen colleges over angst, liefde, afgunst en de rationaliteit van emoties. Wie denken wil, moet voelen! Met prof. dr. Damian Denys, prof. dr. Katrien Schaubroeck, drs. Frank Meester en drs. Valerie Granberg.

Wanneer: vrijdag 19 juni van 10:00 uur tot 16:00 uur
Waar: OBA (Oosterdok), Amsterdam
Prijzen: regulier €119, abonnees €99, studenten €79
Inclusief: 4 lezingen, koffie, thee en lunch

Angst | Damiaan Denys

Niemand is graag bang, maar zonder angst zouden we niet vrij zijn. Søren Kierkegaard noemt dat ‘de duizeling van de vrijheid’. En Jean-Paul Sartre wijst erop dat de mens zonder essentie is overgeleverd aan deze vrijheid. We ontwerpen ons eigen leven, maar beseffen ook dat zekerheden nooit definitief zijn. Dit inzicht komt tot ons in de angst, volgens filosoof, psychiater en angstspecialist Damiaan Denys. Hoewel vrees en fantasie hand in hand gaan, moeten we onze angsten niet opzijschuiven, betoogt Denys. Want dan ontnemen we ons het perspectief op de eigen vrijheid.

Damiaan Denys (1965) is filosoof, psychiater en psychotherapeut, en aangesteld als hoogleraar psychiatrie aan de Universiteit van Amsterdam (UvA). Hij was achttien jaar hoofd van de afdeling Psychiatrie van het Amsterdam UMC. Hij pionierde onderzoek naar dwangstoornissen, diepe hersenstimulatie en ontving in 2020 de Ig Nobelprijs voor zijn beschrijving van misofonie. Sinds 2024 leidt hij Lemon Tree, een onafhankelijk en interdisciplinair centrum dat onderzoek doet op het snijvlak van psychiatrie, psychotherapie en filosofie, en dat deel uitmaakt van het Institute for Advanced Study (IAS) van de Universiteit van Amsterdam. Naast de wetenschap richt Denys zich op bredere maatschappelijke vraagstukken rond angst, controle, geluk, normaliteit en zingeving. Zijn boek Het tekort van het teveel. De paradox van de geestelijke gezondheidszorg (2021) biedt een indringende analyse van onze ongezonde relatie met psychische aandoeningen.

Jaloezie, afgunst en medevreugde | Valerie Granberg

Afgunst en jaloezie gelden traditioneel als emoties waar we ons liever niet mee associëren. Ze zouden worden gevoed door een laag zelfbeeld en door de begeerte naar wat een ander heeft of kan. Die afgunstige neiging zou overigens universeel zijn, getuige de vele artikelen en boeken die verschijnen over het onderwerp. Maar wat als dit verhaal over ons afgunstige zelf het probleem is? En dat deze emoties eerder symptomen zijn van culturele structuren dan van individueel falen? Hoe kan het dat onze taal verschillende woorden voor jaloezie en afgunst kent, maar geen woord voor het tegenovergestelde ervan? In het boeddhisme bestaat dat wel: de ‘hartkwaliteit’ of ‘deugd’ mudita zou je kunnen vertalen met medevreugde: de blijdschap die je voelt om het geluk van een ander. Is het mogelijk om ons van onze ‘afgunstige natuur’ los te maken?

Valerie Granberg (1972) studeerde schilderkunst en grafiek aan de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht en kunstgeschiedenis en filosofie aan de Universiteit van Amsterdam. Ze doet onderzoek aan de Universiteit Antwerpen naar de betekenis van jaloezie, afgunst en medevreugde, is verbonden aan de ISVW (Internationale School voor Wijsbegeerte) in Leusden en werkt als fotograaf. Met haar fotoboek Diner pensant. Waar filosofen op kauwen (2015) combineerde Granberg filosofie en fotografie.

Liefde | Katrien Schaubroeck

Als sinds Plato hebben filosofen nagedacht over liefde: wat is liefde, en wat maakt het zo waardevol? Hoogleraar filosofie Katrien Schaubroek toont dit college de vele filosofische opvattingen over liefde en vraagt zich af: valt liefde wel te begrijpen? En wat zien biologen en neurologen over het hoofd in hun onderzoeken naar de liefde? Vanuit de filosofie van de Britse schrijver en filosoof Iris Murdoch legt Schaubroeck een verrassende kant van de liefde bloot, in de vorm van aandachtigheid. Deze morele invulling brengt ons voorbij de romantische liefde tussen (twee of meer) personen, maar werpt er ook een nieuwe blik op.

Katrien Schaubroeck (1980) is hoogleraar wijsbegeerte aan de Universiteit Antwerpen. Ze is auteur van Iris Murdoch. Een filosofie van de liefde (2020) en meer recent van De groene dood (2025). Momenteel werkt ze aan een boek over autobiografisch denken. Ze leidt het onderzoeksproject Death Care dat samen met de uitvaartsector zoekt naar antwoorden op ethische, sociologische, ecologische en juridische uitdagingen voor de dodenzorg in België.

Slimme gevoelens | Frank Meester

We voelen ons verantwoordelijk voor alles: klimaat, oorlog, onrecht, dierenleed. En ondertussen willen we als gezelschapsdier ook nog een beetje aardig blijven. Schrijver en filosoof Frank Meester laat zien dat we ten onrechte denken dat gevoelens ons ‘in de weg zitten’. Veel vaker zijn ze juist het stuur. Schaamte, woede, afkeer, angst, ontroering, schuld en hoop bepalen waar we wel en niet op reageren, wie ons raakt, en wanneer we verlammen. Meester laat zien dat emoties niet het tegenovergestelde zijn van redelijkheid, maar een snelle, lichamelijke vorm van denken – die ons helpt om het goede te doen.

Frank Meester (1970) is filosoof, schrijver en muzikant. Hij publiceert onder meer in Filosofie Magazine en de Volkskrant en is samen met Coen Simon initiatiefnemer van de filosofische denktank Nieuw Licht. Zijn werk werd bekroond en meermaals genomineerd. Meester geldt als grondlegger van het inconsequentialisme, waarin hij betoogt dat volledig consequent leven niet lukt – en dat dat inzicht juist bevrijdend kan werken. Hij schreef vele boeken, waaronder Waarom we de wereld niet rond kunnen krijgen (2021), Feminisme voor mannen en andere wezens (2023), Bluf jezelf door het leven (2024) en Ook maar een mens (2026).