Log in

Wachtwoord vergeten?

Word lid Log in Contact

Filosofie.nl

Filosofie Magazine nr. 9/2021

De tunnelvisie van de fysica

Hans Plets

Er komt een nog grotere deeltjesversneller in het CERN in Genève, want de huidige is niet in staat bewijsmateriaal te leveren voor de nieuwste fundamentele natuurkundige theorieën. Moeten we krachtigere deeltjesversnellers bouwen, of zijn die theorieën het probleem?

Hoe zit de werkelijkheid nu echt in elkaar? Met hun Standaardmodel van elementaire deeltjes komen natuur­kundigen aardig in de buurt van het antwoord. Het werd een halve eeuw geleden ontwikkeld uit de kwantum­fysica. Alles wat is, laat zich beschrijven aan de hand van 25 deeltjes, netjes verdeeld over 12 deeltjes waarmee je alle materie boetseert, 12 deeltjes voor het overbrengen van de natuurkrachten en dan nog een extra deeltje voor de zonderling in het verhaal, het higgsboson.

Heel wat van die 25 deeltjes waren nog niet ontdekt toen het model tot ontwikkeling kwam. Kun je nagaan welk gevoel van triomf zich van natuurkundigenmeester maakte toen het ene na het andere deeltje uit dat Standaardmodel ook echt opdook in het puin van botsingen in steeds krachtigere deeltjesversnellers. Met als sluitstuk de ontdekking in 2012 van het higgsdeeltje in het CERN, de Europese organisatie voor kernonderzoek in Genève. Het liet zich betrappen dankzij een bijzonder krachtige deeltjesversneller, de Large Hadron Collider. Deze LHC bevindt zich ondergronds, in een ringvormige tunnel met een omtrek van 27 kilometer, op de grens tussen Frankrijk en Zwitserland.

Alsof dit nog niet indrukwekkend genoeg is, doet het Standaardmodel ook kwantitatieve voorspellingen met een haast intimiderende precisie. Zo moet de waarde voor het afwijkende magnetisch moment van het elektron – een fysische eigenschap die er verder niet toe doet – volgens het model 0,001 159 652 181 64 bedragen. We meten 0,001 159 652 180 73! De extreme nauwkeurigheid waarmee het Standaardmodel het gedrag van de natuur beschrijft en voorspelt, speelt zich weliswaar af in het domein van de werkelijkheid waar zwaartekracht geen belangrijke rol speelt, zoals de interne werking van atomen en moleculen. Maar geen nood, want waar gravitatie wel de bovenhand neemt, hebben we dat andere paradepaardje van de hedendaagse natuurkunde, Einsteins relativiteitstheorie.

Verder lezen?

In een tijd waarin autoriteit, waarheid en het publieke debat onder druk staan kan filosofie met heldere analyses richting geven. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar € 4,99 per maand. U krijgt daarmee toegang tot alle artikelen uit Filosofie Magazine en Wijsgerig Perspectief plus exclusieve achtergrondartikelen, interviews en portretten. Of bestel de losse editie na.

InloggenLid Worden