Log in

Wachtwoord vergeten?

Word lid Log in Contact

Filosofie.nl

FM nr. 5/2018

De lezer bepaalt de betekenis

Jannah Loontjens
Essayist

Is het belangrijk om te weten of een verhaal ‘waargebeurd’ is? Voor de Franse denker Roland Barthes zou het er niet toe doen. 

Jannah Loontjens bespreekt de filosofen die haar aan het denken hebben gezet

Fotografie: Martin Dijkstra

Het is nu bijna niet meer voor te stellen dat in de jaren tachtig en negentig autobiografische literatuur minder serieus werd genomen dan ‘echte’ literatuur. Echte schrijvers schreven niet over zichzelf; die putten uit hun verbeelding, voorstellingsvermogen, fantasie en intellect, was de heersende opvatting. Ik kan me nog goed herinneren hoe dominant dit idee was, onder studenten, maar ook onder critici van dagbladen. Je zou kunnen zeggen dat we destijds nog in de ban waren van Roland Barthes’ theorie dat het leven van de auteur van geen belang was voor het begrip van een tekst.

In 1968 verscheen Barthes’ beroemde essay ‘De dood van de auteur’, waarin hij betoogt dat de lezer uiteindelijk de betekenis van een tekst bepaalt, niet de schrijver. De Franse literatuurtheoreticus wilde van het idee af dat de schrijver een tekst voedt, alsof het leven van de schrijver een bron is waaruit de tekst ontspruit. De schrijver bestaat niet eerst en daarna de tekst, meende Barthes, maar de schrijver wordt op hetzelfde moment geboren als de tekst. 

Met de tekst creëert de schrijver een verhaal en een beeld van zichzelf en de wereld dat niet bestond vóór hij de tekst schreef en dat de schrijver ook niet geheel in de hand heeft. Ergens ben ik het nog altijd met deze opvatting eens, maar tegelijkertijd verzet ik me tegen het scheiden van literatuur en de wereld waarin die tot stand komt. 

Verder lezen?

In een tijd waarin autoriteit, waarheid en het publieke debat onder druk staan kan filosofie met heldere analyses richting geven. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar € 4,99 per maand. U krijgt daarmee toegang tot alle artikelen uit Filosofie Magazine en Wijsgerig Perspectief plus exclusieve achtergrondartikelen, interviews en portretten. Of bestel de losse editie na.

InloggenLid Worden