Home Politiek De baas
Politiek

De baas

Door Coen Simon op 26 maart 2021

De baas
Cover van 04-2021
04-2021 Filosofie magazine Lees het magazine

Dit artikel krijgt u van ons cadeau

Wilt u onbeperkt toegang tot de artikelen op Filosofie.nl? U bent al abonnee vanaf €4,99 per maand. Sluit hier een abonnement af en u heeft direct toegang.

Toen mijn kinderen nog klein waren was De Gruffalo een van hun favoriete voorleesboekjes. Het gaat over een muisje dat met een verzonnen monster alle hongerige belagers in het bos van zich af weet te houden. Telkens als het muisje snode door een roofdier wordt uitgenodigd voor thee of lunch, reageert het koeltjes op rijm: ‘normaal zou ik zeggen: graag, maar ik eet bij de gruffalo vandaag.’

Tot hilariteit van luisterende kinderen natuurlijk die ook wel snappen dat die hele gruffalo een verzinsel is. Als halverwege het verhaal het verzonnen monster ineens daadwerkelijk opduikt uit de bosjes verzint het muisje gewoon weer een list. Hij jaagt het beest met ‘de vlijmscherpe klauwen en de knarsende kaken die alles kauwen’ angst aan door te laten zien dat alle roofdieren voor hem wegrennen. In werkelijkheid rennen ze natuurlijk weg voor de gruffalo die achter het muisje aan loopt, maar dat snapt die domme gruffalo weer niet.

Het bekroonde verhaal van de Engelse Julia Donaldson is de filosofie van Thomas Hobbes (1588-1679) in een notendop. Het is staatsmacht uitgelegd aan onze kinderen. Het muisje is het individu, het bos en de roofdieren de onbarmhartige wereld waar het gevaar altijd op de loer ligt. De machteloze enkeling krijgt zijn vrijheid, doordat we met z’n allen het geweldsmonopolie uit handen geven aan een staat, een gruffalo, of in het geval van Hobbes, het veelkoppige monster Leviathan.

We moeten het grote beest wel goed verzorgen. Want Leviathan en de gruffalo kunnen de vrijheid van het individu maken, maar ook breken natuurlijk. Autoriteit moet gedragen worden, anders gaat het zich misdragen.

Bij het monster dat we de Toeslagenaffaire zijn gaan noemen zien we dat dat zowel een gevaar oplevert voor de enkeling, als voor het gezag van de staat. Als we niet meer geloven in het monster dan is het er niet meer, maar genieten we ook haar bescherming niet meer.

Soms heet het monster Belastingdienst, soms de Natuur. Dat is waar ik aan denk als ik het interview met Eva Meijer lees over haar essay van de Maand van de Filosofie. ‘De onverschilligheid van de natuur is hard en verschrikkelijk’, zegt Meijer, ‘maar ook fijn en relativerend.’

Net als de gruffalo. We moeten het beest temmen, maar we moeten ons ook laten temmen door het beest. ‘Als we onszelf als baas van de wereld blijven zien, gaat die wereld eraan.’

Laten we dansen met de beer.

Relevante berichten

Waarom we volgens Habermas geen riskant pokerspel met Rusland moeten spelen
Waarom we volgens Habermas geen riskant pokerspel met Rusland moeten spelen
Politiek

Waarom we volgens Habermas geen riskant pokerspel met Rusland moeten spelen

In Duitsland willen voormalig pacifisten dat de regering-Scholz meer wapens levert aan Oekraïne. De Duitse filosoof Jürgen Habermas ergert zich aan hun morele verontwaardiging. Volgens Habermas-kenner René Gabriëls pleit de politiek denker voor redelijkheid in een machtsstrijd die allesbehalve redelijk is.

Lees meer
Als God bestond zou men hem moeten afschaffen
Als God bestond zou men hem moeten afschaffen
Politiek
Voor leden

Als God bestond zou men hem moeten afschaffen

De Russische denker Michail Bakoenin keerde zich rond zijn vijftigste af van het idealistische gedachtegoed van Marx en Hegel en werd zo vader van het anarchisme. ‘De idealisten mogen zich hun God dan mooi voorstellen als door de tederste liefde voor de menselijke vrijheid bewogen, maar een meester blijft niettemin altijd een meester.’ Een nieuwe Nederlandse vertaling van een klassiek geworden pleidooi tegen God en voor de revolutie.

Lees meer
Eva Rovers: ‘De politiek is te veel met de politiek bezig, en te weinig met de samenleving.’
Eva Rovers: ‘De politiek is te veel met de politiek bezig, en te weinig met de samenleving.’
Politiek

Eva Rovers: ‘De politiek is te veel met de politiek bezig, en te weinig met de samenleving.’

Het is niet best gesteld met het vertrouwen in de politiek in Nederland. En met het vertrouwen van de politiek in de burger gaat het niet veel beter, stelt schrijver en spreker Eva Rovers in haar nieuwe boek. ‘Laat inwoners via burgerberaden meebeslissen over het bestuur van het land.’

Lees meer
Weekendlijstje: Burger en overheid
Weekendlijstje: Burger en overheid
Politiek

Weekendlijstje: Burger en overheid

Volgende week zijn er in Nederland gemeenteraadsverkiezingen. Hoe verhouden wij ons tot de mensen die beleid maken voor onze leefruimten? De kloof tussen volk en overheid tekent onze huidige laag-vertrouwensamenleving. Een weekendlijstje over de verhouding tussen burger en overheid.

Lees meer