Log in

Wachtwoord vergeten?

Word lid Log in Contact

Filosofie.nl

FM nr. 2/2018

Daniel Dennett: ‘Filosoferen over de geest is mind candy’

Frank Meester
filosoof, publicist, muzikant

De populaire Amerikaanse filosoof Daniel Dennett helpt graag misverstanden uit de weg over het menselijke bewustzijn en de evolutie. In zijn laatste boek legt hij uit dat wij wel ontworpen zijn, maar zonder ontwerper.

‘Because it’s mind candy’, antwoordt de grote filosoof op de vraag waarom hij in zijn werk altijd terugkeert naar onderwerpen als intelligentie, geest en bewustzijn, zoals opnieuw in zijn laatste boek Van bacterie naar Bach en terug. De evolutie van de geest. Daniel Dennett, volgens The New York Times Amerika’s meest gelezen levende filosoof, begrijpt eigenlijk niet waarom niet iedereen zich met deze onderwerpen bezighoudt. ‘Het is gewoon de lekkerste set van problemen.’

Dennett schreef tussendoor over religie, maar dat vond hij minder interessant. Hij deed het uit plichtsgevoel. ‘In 2003 begon ik me meer en meer zorgen te maken: religie leek steeds populairder te worden. Ik moest echt iets doen aan die gevaarlijke ontwikkeling. Dat waren jaren van hard werken. Ik moest mezelf onderwijzen over religie en hoe religieuze mensen denken. Toen ik weer terugkeerde naar mijn favoriete onderwerpen, had ik veel inhaalwerk te doen. Ik heb nu pas het gevoel dat ik weer helemaal terug ben op het gebied van het bewustzijn. Mijn onderzoek naar godsdienst staat op een laag pitje, maar ligt niet helemaal stil. Het blijft nu eenmaal belangrijk om iets te doen aan dat gevaarlijke misverstand.’

Tekst loopt door onder afbeelding

Fotografie: Bram Budel

Hoewel zijn nieuwe boek niet over religie gaat, behandelt het wel verschillende andere ‘misverstanden’ die onze blik op de wereld zouden vertroebelen. Bijvoorbeeld het hardnekkige idee dat intelligente dingen altijd voortkomen uit een grotere intelligentie. ‘Dit misverstand is typisch menselijk. Want zo werken wij. We maken eerst een plan en voeren dat vervolgens uit. Achter bijna alle menselijke producten zit dus een intelligente ontwerper, en daarom is het verleidelijk om te denken dat de dingen in de natuur ook geschapen zijn door een intelligent wezen dat volgens die methode werkt. Zo hebben we God naar ons evenbeeld geschapen. Die manier van denken is er lastig uit te krijgen, zelfs bij mensen die niet meer in God geloven. In het onderwijs bijvoorbeeld gaat het erom dat kinderen het principe achter iets begrijpen, dan krijgen ze het vanzelf wel in de vingers. Maar in de natuur, en dus ook bij ons, gaat het gek genoeg juist vaak precies andersom, zoals Darwin heeft laten zien. Domme dingen kunnen minder domme dingen voortbrengen, zonder daarvoor een plan te maken en zonder begrip te hebben van hun competenties. De evolutie begon niet met begrip, maar eindigde met begrip.’

Verder lezen?

In een tijd waarin autoriteit, waarheid en het publieke debat onder druk staan kan filosofie met heldere analyses richting geven. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar € 4,99 per maand. U krijgt daarmee toegang tot alle artikelen uit Filosofie Magazine en Wijsgerig Perspectief plus exclusieve achtergrondartikelen, interviews en portretten. Of bestel de losse editie na.

InloggenLid Worden