Wat antwoorden denkers van onze tijd op de vier grote vragen van Immanuel Kant? Dit keer: journalist Ivo van Woerden (1979) over goeroes.
Volgens Immanuel Kant (1724-1804) past elke filosofie in 4 vragen: Wat kan ik weten? Wat moet ik doen? Wat mag ik hopen? Wat is de mens?
Wat kan ik weten?
‘Voor mijn boek In de greep van de goeroe heb ik vijf jaar lang onderzoek gedaan naar de Nederlandse Instagram-goeroe Bentinho Massaro, die door zijn ex-volgers wordt beschuldigd van misbruik en sektarische praktijken. Ik heb meer dan zestig betrokkenen gesproken om uit te zoeken: hoe kom je onder invloed van zo iemand?
Ivo van Woerden (1979) is schrijver en journalist. Hij schreef In de greep van de goeroe (2026) over de Nederlandse influencer Bentinho Massaro en droeg bij aan de HBO-documentaireserie over Massaro, De influencer goeroe (2026).
Kennis is voor ons allemaal een drijfveer: we willen weten hoe de wereld in elkaar steekt. De volgelingen van Massaro zijn nieuwsgierige mensen; ze willen de wereld en zichzelf begrijpen. Dat is ook hoe hij zijn volgelingen enthousiasmeert. Bij hem leren ze hun “ware zelf” kennen.
Mensen zijn op zoek naar een veilige manier om de wereld te begrijpen. Het paradoxale is dat we daarvoor onveiligheid moeten opzoeken: om meer inzicht te krijgen in het leven moeten we de veilige omgeving die we hebben gecreëerd een beetje loslaten. Een psycholoog vertelde mij dat wat Massaro’s volgelingen gemeen hebben, het talent is om langdurig ongemak te verdragen. Deze mensen heeft de samenleving nodig, want om nieuwe dingen te testen moet je een tijdje onveilig durven zijn. Iemand als Massaro herkent die mooie eigenschap in mensen en gebruikt die tegen hen.’
‘Om de wereld te begrijpen, moet je onveiligheid opzoeken’
Wat moet ik doen?
‘Mensen komen natuurlijk geleidelijk in zo’n groep terecht. Het begint met een filmpje op YouTube en dan een keer een Zoom-call. Het begint steunend. Maar langzaam wordt iemands zelfbeeld en idee van de werkelijkheid opgerekt. Een sekteleider beïnvloedt zijn volgelingen net zo lang totdat ze zichzelf volledig kwijtraken.
We kennen allemaal keerpunten in ons leven waarop we beïnvloedbaar zijn. Durf in zo’n situatie een stap terug te doen en bij jezelf te rade te gaan: is dit nog oké? Wil ik dit nog? Het moeilijke van de leer van Massaro is dat hij je dat ontneemt, want hij installeert zichzelf in jou. Hij ontneemt je je autonomie.’
Wat mag ik hopen?
‘De meeste oud-volgelingen die ik heb gesproken zijn psychisch ontregeld geraakt door hun ervaringen. Ik vind het hoopvol dat ze daaraan toch betekenis hebben kunnen geven. Ze zijn enorm veerkrachtig; ze hebben de kracht gevonden om het leven en hun menselijkheid terug te vinden.’
Een beetje gek zijn is gezond
Wat is de mens?
‘De mens is tegenstrijdig. Hij is kwetsbaar en toch weerbaar. De mens is een kuddedier dat los van de kudde wil zijn. Maar hij heeft toch ook de kudde nodig om zich veilig te voelen, te overleven en zichzelf te leren kennen. De mens heeft de ander nodig om te achterhalen wat hij zelf niet ziet en om zichzelf te verrijken met andere perspectieven.’
