Chimpansees die elkaar eerst vreedzaam vlooiden, moorden nu elkaars jongen uit. Een internationaal team van wetenschappers stelt in een artikel in Science dat er een burgeroorlog gaande is onder een chimpanseegemeenschap in Oeganda. Het conflict begon nadat een aantal spilfiguren, een soort ‘superverbinders’, door ziekte plotseling overleden. Volgens de onderzoekers zijn bij oorlog relationele dynamieken belangrijker dan etniciteit of ideologie. Maar kun je een conflict tussen apen wel oorlog noemen?
Wat is het feit?
‘Zeldzame burgeroorlog onder grootste chimpanseegemeenschap.’ Bron: Sandel, A., X. He et al. (2026) ‘Lethal conflict after group fission in wild chimpanzees.’ Science 392, 6794.
Door mensentermen te gebruiken, misken je het eigene van het dier, zegt Jos de Mul, emeritus hoogleraar wijsgerige antropologie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. ‘Apen worden dan gezien als mensen die nog niet helemaal gelukt zijn, omdat ze bijvoorbeeld technologie missen.’ Alles wat je aantreft bij apen, vind je ook bij mensen, vervolgt De Mul. ‘Alleen op een geheel eigen wijze. Want een mensenoorlog valt altijd ook binnen een symbolische ordening. Apen zullen elkaar niet vanuit ideologische overtuigingen te lijf gaan.’
Oorlog is politiek voortgezet met andere middelen, is de beroemde uitspraak van de Pruisische militaire strateeg Carl von Clausewitz (1780-1831). Maar volgens De Mul kunnen we beter spreken van politiek met andere spelregels. ‘Wat normaal een misdaad is – een ander mens doden – wordt in oorlog gerechtvaardigd. Toch gelden ook binnen deze symbolische ordening wel degelijk regels. Zo mag je volgens het oorlogsrecht niet zomaar krijgsgevangenen of onschuldige burgers doden. Oorlog is een georganiseerde vorm van geweld.’
Volgens de Duitse filosoof Helmuth Plessner (1892-1985) laat oorlog het grenzeloze van de mens zien. De Mul: ‘Hoe gewelddadig chimpanseeconflicten ook zijn, ze resulteren nooit in een vernietigingsoorlog om alle andere apen uit te roeien. Oorlog is beestachtig, wordt weleens gezegd. Maar waar bij beesten het geweld begrensd is, is menselijk geweld grenzeloos. Alleen de mens kan onmenselijk handelen, is Plessners conclusie.’
Even tussendoor …
Meer lezen over filosofie en wetenschap? Schrijf je in voor de gratis nieuwsbrief:
