Er zijn weinig eigenschappen zo gehaat als luiheid. Wie gemakzuchtig is, draagt niks bij aan de samenleving en toont zich een ongedisciplineerde nietsnut. Maar is dat wel terecht? In Lui worden van filosoof en dichter Henk van der Waal besluit een mysterieuze man in de kroeg op een barkruk te gaan staan om te betogen dat de mens in zijn ijver is doorgeslagen: we moeten lui worden.
Alsmaar meer willen – daar zit volgens de man, die bij de twee redevoeringen die volgen onder de naam Thaddeus spreekt, het pijnpunt. Onze neiging daartoe begint al op celniveau; cellen kunnen zich pas delen als ze energie opnemen uit de omgeving. Ook wij teren voortdurend op brandstoffen van buitenaf om dingen te creëren.
We werken, bouwen huizen en maken kunst. Diep in ons zit de behoefte om onszelf te overstijgen, of, in Thaddeus’ dure woorden, om te ‘expanderen’. Die behoefte heeft ons volgens Thaddeus ‘in staat gesteld om ons worden niet alleen te zíjn maar ook een bepaalde richting op te duwen. Vanwege de macht die we daardoor over onszelf hebben, zijn we zelfontwerpers geworden, waardoor we, tot op zekere hoogte, kunnen worden wie we vinden dat we moeten zijn.’
Maar we zijn hierin doorgeslagen en willen tegenwoordig álles ontwerpen. We putten natuurlijke hulpbronnen uit voor eigen gewin, drukken alles in geldelijke waarde uit en beconcurreren elkaar. In onze ijver om vrijuit dingen te maken, hebben we onze eigen boeien gesmeed, wat tot absurde paradoxen leidt: wie bijvoorbeeld zijn huis personaliseert zodat het als een thuis voelt, zorgt niet voor een toename, maar een afname van de woningwaarde. En onze vrijheid is een last geworden: nu we zoveel mogelijkheden hebben gecreëerd (denk aan alle mogelijke beroepskeuzes), benauwt ons het gevoel dat we die niet onbenut mogen laten.
Even tussendoor …
Meer lezen over filosofie? Schrijf je in voor de gratis nieuwsbrief:
Van der Waal laat Thaddeus deze gedachten in een gedetailleerd en complex denksysteem uiteenzetten, dat even indrukwekkend als frustrerend is door het geheel eigen jargon en de dichterlijke zinnen. Wie Thaddeus’ verhaal weet te volgen, leert dat je een ‘laat-bloeier’ moet worden: iemand die zichzelf laat zijn en op grond daarvan ook alles om zich heen laat zijn. Daartoe moeten we minder willen en op een luie manier worden. Ironisch genoeg is er één eigenschap waarmee je niet wegkomt als je die boodschap uit dit ingewikkelde betoog wilt destilleren: luiheid.
Lui worden. Minder willen, vrijer voelen, anders denken
Henk van der Waal
Querido
312 blz.
€ 24,99
