Bijna iedereen wil lang leven, maar bijna niemand wil oud zijn. Wat betekent het om ouder te worden? ‘Er wordt wel gedacht dat de dood de grootste menselijke angst is,’ zegt filosoof Suzanne Biewinga. ‘Maar bij oudere mensen is dat veelal niet meer zo. Bij hen leeft vooral de zorg dat je leven misschien betekenisloos wordt.’ Hoe word je oud op een betekenisvolle manier? Biewinga geeft zeven tips voor goed ouder worden.
Tip 1: zie het leven als een reis door de tijd
‘Goed ouder worden begint bij het besef dat we eindige wezens zijn. Vroeger waren leven en dood nauw met elkaar verstrengeld. Omdat we nu veelal decennialang in gezondheid leven, zijn we bevangen door wat Martha Nussbaum de mythe van “de burger als competente, onafhankelijke volwassene” noemt. Die mythe klopt niet. Niemand is ooit in alle opzichten competent en onafhankelijk. Het leven als tijdreis zien, opent de ruimte om te denken over wat we willen en nodig hebben in de verschillende fases van het leven.’
Tip 2: het leven heeft geen hoogste trede
‘Traditioneel wordt het leven voorgesteld als trap waarop je als kind omhoogklimt en je ontwikkelt tot volwassene. Daarna volgt de weg naar beneden in een lange, saaie aftakeling. Maar zo zit het leven niet in elkaar. Jong zijn is niet alleen maar fijn. En ouder worden is een veel genuanceerder en ongewisser proces dan alleen maar verlies. Ouder worden is veranderen; je blijft jezelf ontwikkelen.’
Tip 3: doorzie vooroordelen
‘Als je de stereotypering van ouder worden doorziet, zie je ook dat vooroordelen over oudere mensen als “grijze druk” en “zorglast” niet kloppen. Ieder moment op de levenslijn is potentieel betekenisvol. Levenservaring kan een bron van wijsheid zijn die maatschappelijk nut heeft. De neurowetenschap laat bijvoorbeeld zien dat oudere breinen sneller tot de kern komen en emoties gelijkmatiger en positiever beleven.’
Tip 4: schaam je niet
‘Jong willen blijven mislukt geheid: je lijf transformeert. In onze samenleving is dat voor veel mensen aanleiding tot schaamte, terwijl er hier geen enkele morele standaard wordt geschonden. De psychologie van de Stoa is hier behulpzaam: als er een kloof ontstaat tussen wat je wilt en wat je kunt, accepteer dan wat er is en verzet je bakens. Schaam je niet dat je ouder wordt.’
Tip 5: zie het verleden onder ogen
‘Het verleden is de grond waarop je staat. Als je in het reine komt met je verleden, sta je steviger en vrijer in het heden. Dat opent de weg naar de toekomst. Zoals Hannah Arendt stelt: de toekomst is open, je kunt altijd iets nieuws beginnen. Ook als je iets kleins doet en je toekomst nog maar kort is.’
Tip 6: je leeft het leven aan elkaar voor
‘We ontvangen het leven van vorige generaties die ons voeden, een taal leren en invoegen in een bestaande wereld. Als oudere persoon heb jij die rol, ben je de levende werkelijkheid die kinderen en jongeren voor zich zien. Kies welk voorbeeld je wilt zijn. Laat zien dat je op elk punt in de levenslijn betrokken bent bij anderen, ook als jouw eigen leven bijna voorbij is.’
Tip 7: ga in gesprek
‘Ouder worden gaat soms gepaard met heftige ervaringen van verlies. Als je daar samen over praat in een filosofisch gesprek, voel je je gesterkt. In gesprek kunnen ouderen nieuwe taal vinden om de betekenis van ouder worden te verwoorden. Maar ook jongeren en ouderen kunnen veel van elkaar leren. Samen filosoferen inspireert.’
Wie is de tipgever?
Suzanne Biewinga (1954) studeerde op latere leeftijd filosofie en promoveerde op haar zeventigste op de betekenisgeving van ouder worden. Een nieuwtje dat tot haar verbazing via de sociale-mediakanalen van de universiteit de hele wereld overging. ‘Blijkbaar is het iets bijzonders dat iemand van mijn leeftijd nog promoveert. Het laat zien dat er niet wordt verwacht dat je als oudere persoon iets innovatiefs doet.’
Voor haar promotieonderzoek heeft Biewinga in haar filosofiewerkplaats ruim negentig groepsgesprekken gevoerd over de waarheid en betekenis van ouder worden. Het resultaat verwerkte ze tot haar boek Ouder worden als ervaring (2025). ‘Ouder worden in de eenentwintigste eeuw is een kwestie die vraagt om nieuwe filosofie vanuit de ervaringen van ouderen zelf.’
Ouder worden als ervaring. Filosofie van het late leven
Suzanne Biewinga
Boom
224 blz.
€ 24,90
