Home 4 vragen aan Joris Roelofs: ‘Muziek vindt plaats in het onvoorziene’

4 vragen aan Joris Roelofs: ‘Muziek vindt plaats in het onvoorziene’

Door Hannah Achterbosch op 22 oktober 2021

4 vragen aan Joris Roelofs: ‘Muziek vindt plaats  in het onvoorziene’
Cover van 11-2021
11-2021 Filosofie magazine Lees het magazine

Dit artikel krijgt u van ons cadeau

Wilt u onbeperkt toegang tot de artikelen op Filosofie.nl? U bent al abonnee vanaf €4,99 per maand. Sluit hier een abonnement af en u heeft direct toegang.

Joris Roelofs is componist en basklarinettist, en onderzoekt in zijn proefschrift de relatie tussen muziek en filosofie.

Beeld Martin Dijkstra

Wat kan ik weten?

‘Je kunt weten dat je de waarheid nooit helemaal kunt bevatten. Het is als improviseren. Aan improvisatie kleven negatieve vooroordelen: iemand doet maar wat, los van alle regels, conventies of gedeelde waarheden. Maar het is veel gecompliceerder dan dat. Improvisatie is altijd een wisselwerking tussen houvast – zoals het beheersen van het instrument of het kennen van een repertoire – en het onvoorziene. Vanuit de overeenstemming van een gedeelde taal, een jazz standard als “All of Me” bijvoorbeeld, creëer je samen met anderen iets nieuws. En elke keer als je iets speelt, kan er iets nieuws ontstaan. Er komt als het ware een nieuwe waarheid uit naar voren.’

Wat moet ik doen?

‘Het enige wat je kunt doen is verschillende perspectieven uitwisselen en op zoek gaan naar wat daaruit kan ontstaan. Hannah Arendt omschrijft dit ook mooi; ze gebruikt een tafel waar mensen aan zitten als metafoor voor de wereld. De tafel scheidt mensen van elkaar, maar verbindt ook. Iedereen heeft een eigen perspectief op die tafel, maar komt ook samen. Ze omschrijft ook wat er gebeurt als die tafel verdwijnt: je hebt niets meer wat je van anderen scheidt, maar ook niets wat nog verbindt. Net als bij improvisatie moet je dus wel vertrekken vanuit een gedeelde waarheid. Dat is cruciaal als je verschillende perspectieven samen wilt brengen.’

Wat mag ik hopen?

‘Als je improviseert weet je nooit wat de uitkomst zal zijn, maar als musicus mag je hopen dat er íéts
gebeurt. Er is altijd het risico dat musici te veilig spelen, of dat er niets nieuws ontstaat. Ook al beheerst iedereen met wie je speelt de conventies, of de techniek, dan nog is het niet gezegd dat er iets gebeurt. In jazz-jargon hoor je vaak: “It’s happening.” Wat dat ‘iets’ is, daar kun je niet echt de vinger op leggen. Maar je hebt vast wel die ervaring dat je naar een concert gaat en in een staat van verwondering raakt – dat is het onvoorziene. Dan vindt de muziek plaats.’

Wat is de mens?

‘De mens is iemand met weinig houvast. De koorddanser van Nietzsche blijft een mooie analogie; die heeft alleen een stok om in evenwicht te blijven. Als koorddanser word je dus gedwongen om stappen te zetten, want je valt van het koord af als je dat niet doet. Ik verbind dat ook aan Hannah Arendt. Zij ziet ieder mens als nieuw begin, met het vermogen om zelf ook iets nieuws te beginnen. De mens leeft dus in een continu spanningsveld tussen dat wat gegeven is, je houvast, en opnieuw beginnen zonder dat je weet wat daar de uitkomst van zal zijn.’

Rope Dance (cd) | Joris Roelofs e.a. | BIS Records | € 26,95

Relevante berichten

Weekendlijstje Europa
Weekendlijstje Europa
Politiek

Weekendlijstje Europa

Vorige week stemden Europese regeringsleiders in met het kandidaat-lidmaatschap van Oekraïne en Moldavië. Onder druk van crises zoals de oorlog in Oekraïne, klimaatverandering of de Covid-pandemie kiest Europa vaak voor verdere Europese uitbreiding, samenwerking en integratie. Wat betekent dit voor de Europese identiteit en de rol van Europa in de wereld? In dit weekendlijstje vindt u vijf filosofische artikelen over Europa.

Lees meer
Weekendlijstje Spijt
Weekendlijstje Spijt

Weekendlijstje Spijt

Bij zijn bezoek aan Congo op 8 juni betuigde de Belgische koning Filip spijt voor de Belgische wandaden tijdens de koloniale overheersing. Hoewel officiële excuses ontbraken, werd deze spijtbetuiging geprezen als een stap in de goede richting. Maar kun je wel excuses maken voor iets wat je zelf niet gedaan hebt? Wat betekent spijt hebben eigenlijk en waar dient het voor? In dit weekendlijstje vindt u vijf artikelen over spijt.

Lees meer
Kunstmatige intelligentie
Kunstmatige intelligentie
Bewustzijn

Een zelfbewuste computer is onze favoriete nachtmerrie

Een softwareontwikkelaar van Google veroorzaakte een media-storm door te stellen dat zijn werkgever gebruikmaakt van een zelfbewuste chatbot. Maar is dat wel mogelijk? En wat betekent het dat we computers ontwikkelen die ons kunnen doen geloven dat ze bewust zijn?

Lees meer
Woede
Woede

Weekendlijstje: Woede

Een groep woedende boeren trok afgelopen week naar het huis van minister Van der Wal om hun onvrede te uiten over de nieuwe stikstofmaatregelen van het kabinet. Hoewel er in de maatschappij begrip lijkt te bestaan voor de boosheid bij boeren, klinkt er ook kritiek op de manier waarop zij deze boosheid uiten. Wat is woede, hoe gaan er mee om en kunnen we het positief inzetten? Daarover meer in dit weekendlijstje.  

Lees meer