Log in

Wachtwoord vergeten?

Word lid Log in Contact

Filosofie.nl

FM nr. 7/2020

Wie durft op reis in de teletijdmachine?

Sebastien Valkenberg

Stel dat je dankzij een ingenieus apparaat een steenrijke zakenman, eenberoemd acteur of een succesvol sporter kunt worden. Zou je daar dan voor kiezen? Al eeuwenlang dient het hoofd van de filosoof als laboratorium voor gedachte-experimenten. Zes klassiekers op een rij.

Voordat een wetenschapper aan een experiment begint, heeft hij het verloop ervan in zijn hoofd al vele malen doorgenomen. De Oostenrijkse filosoof Ernst Mach had gelijk toen hij in 1897 stelde dat het gedachte-experiment aan elke daadwerkelijke proefneming voorafgaat. Uit de laatste moet vervolgens blijken of de proefnemer goed zat met zijn hypothese.

Niet alle gedachte-experimenten zijn ‘slechts’ voorbereidend werk op de echte tests. Mogelijk vergen ze een onmogelijke proefopstelling waardoor het bij gedachten alleen dient te blijven. Of zijn de omstandigheden waarin de proefpersonen worden geplaatst zo extreem dat er ethische bezwaren rijzen. Ook deze experimenten kunnen alleen plaatsvinden in het laboratorium in je hoofd.

Stel dat we onzichtbaar zijn – 2500 jaar geleden vroeg Plato zich af hoe dat zou zijn, en het eerste filosofische gedachte-experiment was een feit. De fantasie bleek een productieve kracht, goed voor vele experimenten in de eeuwen die volgden. Een flink aantal was zo rijk aan betekenis dat regisseurs ze uitwerkten tot complete films.

Verder lezen?

In een tijd waarin autoriteit, waarheid en het publieke debat onder druk staan kan filosofie met heldere analyses richting geven. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar € 4,99 per maand. U krijgt daarmee toegang tot alle artikelen uit Filosofie Magazine en Wijsgerig Perspectief plus exclusieve achtergrondartikelen, interviews en portretten. Of bestel de losse editie na.

InloggenLid Worden