Home Politiek Weekendlijstje Europa
Politiek

Weekendlijstje Europa

Vorige week stemden Europese regeringsleiders in met het kandidaat-lidmaatschap van Oekraïne en Moldavië. Onder druk van crises zoals de oorlog in Oekraïne, klimaatverandering of de Covid-pandemie kiest Europa vaak voor verdere Europese uitbreiding, samenwerking en integratie. Wat betekent dit voor de Europese identiteit en de rol van Europa in de wereld? In dit weekendlijstje vindt u vijf filosofische artikelen over Europa.

Door Cas van Driel op 01 juli 2022

Weekendlijstje Europa

Dit artikel krijgt u van ons cadeau

Wilt u onbeperkt toegang tot de artikelen op Filosofie.nl? U bent al abonnee vanaf €4,99 per maand. Sluit hier een abonnement af en u heeft direct toegang.

Europese vitaliteit

‘Als in Europa de pleuris uitbreekt, probeert iedereen toch z’n eigen hachje te redden.’ Volgens politiek filosoof Luuk van Middelaar is dit een veelgehoorde reactie van zwartkijkers op Europese samenwerking. In zijn boek Een Europees pandemonium stelt Middelaar dat de EU tijdens grote crises als de Covid-pandemie juist haar vitaliteit laat zien. Lidstaten komen tijdens internationale crises tot het besef dat zij individueel tekortschieten en doen een appel op Brussel om de leiding te nemen. De EU krijgt hierdoor steeds meer bevoegdheden om huidige én toekomstige crises het hoofd te bieden.

Een riskant pokerspel met Rusland

Hoe moet Europa zich tot Rusland verhouden na de inval van Oekraïne? Met ‘meer politiek realisme, minder morele verontwaardiging’, stelt politiek filosoof Jürgen Habermas. Volgens Habermas-kenner René Gabriëls hamert Habermas er vooral op dat Europa geen ‘riskant pokerspel’ met Rusland moet spelen. Europa moet geen oorlogspartij worden, omdat dat tot een nucleaire oorlog kan leiden. Dit betekent niet dat Europa zich moet laten chanteren: Habermas pleit voor steun aan Oekraïne, zonder dat Europa direct deelneemt aan de oorlog.

De taal van de macht

De Europese taal van argumenten, regels en procedures volstaat steeds minder in een wereld met ‘sterke leiders’ als Poetin, Erdogan en Xi-Jinping, stelt politiek filosoof Hans Kribbe. Om haar liberale en democratische vrijheden te behouden moet Europa volgens Kribbe dan ook de taal van de macht leren spreken. Verwijzend naar de Duitse denker Carl Schmitt stelt hij dat politiek nooit helemaal neutraal kan zijn: je moet duidelijk beslissen waar je staat – en dit vereist macht. Maar is het niet riskant om de arena vol met gewetenloze heersers betreden? ‘Simpelweg onontkoombaar,’ beweert Kribbe.

Europa na de Eerste Wereldoorlog

Hoe ontwikkelde Europa zich na Eerste Wereldoorlog? Zowel de Oostenrijker Stefan Zweig als de Fransman Paul Valéry schreven een boek over die vraag. In november 1918 mocht de Eerste Wereldoorlog afgelopen zijn, met de vrede kwam een economische en ook intellectuele crisis: hoe was het mogelijk dat het beschaafde Europa zichzelf vier jaar lang in het verderf had gestort? En hoe belangrijk is Europese saamhorigheid en harmonie vandaag de dag voor duurzame vrede?

Europese identiteit

Moeten we de eenheid of de diversiteit van Europa koesteren? In zijn boek Het Europa van de Filosofen onderzoekt filosoof Jan Mooij hoe denkers als Gadamer, Kant en Novalis dachten over de Europese identiteit. Hij wijst erop hoe gevaarlijk het is als de Europese Unie voorbijgaat aan culturele en religieuze verschillen tussen Europese landen. Als er íets namelijk typisch Europees is, dan is het wel respect voor dit onderlinge verschil. Volgens Mooij kan liefde voor Europa dan ook aanleiding zijn voor kritiek op zoiets als een Europese Grondwet.

Relevante berichten

Tractor boerenprotest geweld proud to be a farmer
Tractor boerenprotest geweld proud to be a farmer
Politiek

‘De boerenprotesten veranderen in een gevecht tussen goed en kwaad’

De stikstofdiscussie ontaardt in een gewelddadig conflict, ziet filosoof Hans Achterhuis.

Lees meer
Martha Nussbaum: ‘Het kosmopolitisme is moreel bankroet’
Martha Nussbaum: ‘Het kosmopolitisme is moreel bankroet’
Politiek

Martha Nussbaum: ‘Het kosmopolitisme is moreel bankroet’

Het kosmopolitisme is een mooi ideaal, maar heeft ook schaduwzijden, stelt Martha Nussbaum. Een interview met de Amerikaanse filosoof over de tekortkomingen van het wereldburgerschap. ‘Het kosmopolitisme is een vorm van humanisme waarin menselijke waardigheid centraal staat; de traditie houdt geen rekening met onze plicht om dieren en de natuur te beschermen.’

Lees meer
Waarom we volgens Habermas geen riskant pokerspel met Rusland moeten spelen
Waarom we volgens Habermas geen riskant pokerspel met Rusland moeten spelen
Politiek

Waarom we volgens Habermas geen riskant pokerspel met Rusland moeten spelen

In Duitsland willen voormalig pacifisten dat de regering-Scholz meer wapens levert aan Oekraïne. De Duitse filosoof Jürgen Habermas ergert zich aan hun morele verontwaardiging. Volgens Habermas-kenner René Gabriëls pleit de politiek denker voor redelijkheid in een machtsstrijd die allesbehalve redelijk is.

Lees meer
Als God bestond zou men hem moeten afschaffen
Als God bestond zou men hem moeten afschaffen
Politiek
Voor leden

Als God bestond zou men hem moeten afschaffen

De Russische denker Michail Bakoenin keerde zich rond zijn vijftigste af van het idealistische gedachtegoed van Marx en Hegel en werd zo vader van het anarchisme. ‘De idealisten mogen zich hun God dan mooi voorstellen als door de tederste liefde voor de menselijke vrijheid bewogen, maar een meester blijft niettemin altijd een meester.’ Een nieuwe Nederlandse vertaling van een klassiek geworden pleidooi tegen God en voor de revolutie.

Lees meer