Home Voorwoord: Schuld?

Voorwoord: Schuld?

Door Leon Heuts op 24 oktober 2017

Cover van 11-2017
11-2017 Filosofie magazine Lees het magazine

We leven in een cultuur die doordrenkt is van schuld, verwijt en vergelding. In het dagelijks leven voelen velen van ons zich schuldig; over ons uiterlijk, over gebrek aan aandacht voor onze naasten, over niet gehaalde targets op het werk, over slechte seks. Over te weinig betrokkenheid bij milieu/de oudere buren/dieren/armen et cetera. In de gepolariseerde politieke arena is schuld alomtegenwoordig, met – omcirkelen naar keuze – typeringen als zakkenvullers, bananenrepubliek, potverteerders, leugenaars…  Ik heb het niet eens over de financiële schulden, die we vrijwel ons hele leven hebben, zoals een hypotheek.

Eigenlijk is het merkwaardig dat schuld zo’n grote rol speelt in onze cultuur. Volgens Friedrich Nietzsche is schuld een typisch christelijk fenomeen – een manier om macht uit te oefenen. Niks immers zo knechtend als de suggestie dat je eens zal boeten voor je zonden. Maar blijkbaar kan ook onze seculiere samenleving niet zonder schuld. Waarom? Misschien dat schuld ondanks de nare connotatie een voordeel biedt; het geeft richting en doel aan onze handelingen. Het hele idee van schuld, wraak en verlossing kan zelfs louterend en schitterend zijn – lees Schuld en boete van Dostojevski. Op vergelding en wraak zijn vele carrières gebouwd, van schrijvers tot sporters.  

Toch pleiten Elize de Mul en Jan Verplaetse in dit nummer voor een schuldloze samenleving. Beiden beschrijven hoe zo’n samenleving meer verdraagzaam en vergevingsgezind is. We mogen falen, hoeven anderen en onszelf niet voortdurend de maat te nemen. Daardoor kunnen we weer ten volle genieten van het leven – een nietzscheaanse amor fati.  Het lijkt mij prachtig en noodzakelijk. Maar ik denk dat onszelf heruitvinden als schuldloze wezens erg moeilijk zal zijn. Kunnen we ooit glimlachend kijken naar alle boeken en films waarin schuld en vergelding een rol speelt – Austen, Dostojevski, Kafka, Tarantino, de lijst is eindeloos – en zeggen: die mens bestaat niet meer?

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Filosofie.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Relevante berichten

Een kerk voor het vrije woord
Een kerk voor het vrije woord

Een kerk voor het vrije woord

De Balie opende vorige week zijn deuren als gebedshuis, op grond van een heilig geloof in democratie, de rechtsstaat en de heilzame, bindende werking van cultuur. Waarom zou een cultuur- en debatcentrum zich anno 2022 geen seculiere kerk mogen noemen? We vroegen het Balie-directeur Yoeri Albrecht en Denker des Vaderlands Paul van Tongeren.

Lees meer
Weekendlijstje: Geheimen
Weekendlijstje: Geheimen

Weekendlijstje: Geheimen

Deze week werd duidelijk dat premier Rutte jarenlang eigenhandig sms’jes van zijn oude Nokia verwijderde. De premier heeft naar eigen zeggen “nooit bewust” belangrijke zaken verborgen, maar de oppositie ziet een patroon van het achterhouden van informatie. Naar aanleiding van het sms-debat, dit weekend een lijstje over geheimen.

Lees meer
Bertrand Russell over ‘het probleem van China’
Bertrand Russell over ‘het probleem van China’
Niet-westerse filosofie

Bertrand Russell over ‘het probleem van China’

Toen de Britse filosoof Bertrand Russell een jaar lesgaf in China, raakte hij diep onder de indruk van het land. Vooral het vermogen van de bevolking om gelukkig te zijn raakte hem. Wel maakte hij zich zorgen over de groeiende invloed van het Westen. Is het China gelukt om zijn eigenheid ten opzichte van het Westen te bewaren?

Lees meer
Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.
Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.

Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.

S10 staat dit weekend in de finale van het Eurovisie Songfestival. Tijdens een interview bij Matthijs gaat door vertelt ze dat ze zichzelf toestemming heeft gegeven om haar dromen na te jagen en dit avontuur aan te gaan. Het resultaat: meer zelfinzicht en een bijzondere prestatie. Dit weekend een lijstje over durven beginnen, presteren, en jezelf leren kennen.

Lees meer