Home Verstand op tien

Verstand op tien

Door Martijn Meijer op 27 mei 2010

05-2010 Filosofie magazine Lees het magazine

Hoe slim we ook denken te zijn, ieder van ons zou veel meer uit zijn verstand kunnen halen. Dat betogen Spinoza en vooral Locke in twee net vertaalde boeken.

Ze lijken een apart genre in de zeventiende-eeuwse filosofie te vormen: boeken die een handleiding willen bieden voor helder denken. De twee bekendste titels zijn Over de methode (1637) van Descartes en Verhandeling over de verbetering van het verstand (1677) van Spinoza; dit laatste boek is onlangs in een nieuwe vertaling verschenen. Descartes wil een aantal ‘betrouwbare en gemakkelijke’ regels vastleggen die het de geest mogelijk maken om zekere kennis te verwerven. Het onvoltooide werk van Spinoza biedt eigenlijk geen methode om het verstand te verbeteren; volgens vertaler Theo Verbeek is het een inleiding in de filosofie, een ‘poging om de lezer gevoelig te maken voor filosofische problemen en hem de durf te geven deze problemen op te lossen’. Spinoza heeft het wel over de ‘vervolmaking van het verstand’, maar concrete aanwijzingen geeft hij niet.
Daarvoor kunnen we beter te rade gaan bij de Engelse filosoof John Locke, die in een lang essay uitlegt hoe je helder en rationeel kunt denken. Of the Conduct of the Understanding is kortgeleden verschenen in een prima vertaling van Ilonka de Lange, onder de titel Leidraad voor het verstand. Laten we zien of we tips uit dit essay kunnen halen waarmee we ons verstand kunnen upgraden of zelfs oppimpen. Al zou Locke die woorden waarschijnlijk veroordelen als ‘holle klanken zonder betekenis’, want hij dringt erop aan alleen termen te gebruiken die duidelijke ideeën geven over datgene waar ze naar verwijzen.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Filosofie.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Relevante berichten

Een kerk voor het vrije woord
Een kerk voor het vrije woord

Een kerk voor het vrije woord

De Balie opende vorige week zijn deuren als gebedshuis, op grond van een heilig geloof in democratie, de rechtsstaat en de heilzame, bindende werking van cultuur. Waarom zou een cultuur- en debatcentrum zich anno 2022 geen seculiere kerk mogen noemen? We vroegen het Balie-directeur Yoeri Albrecht en Denker des Vaderlands Paul van Tongeren.

Lees meer
chronische ziekte
chronische ziekte

Waarom het begrip ‘chronische ziekte’ niet vanzelfsprekend is

Het aantal mensen met een chronische ziekte in Nederland stijgt, stellen onderzoekers. Sanneke de Haan, bijzonder hoogleraar psychiatrie en filosofie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, laat zien waarom het begrip ‘chronische ziekte’ niet zo vanzelfsprekend is als het lijkt.

Lees meer
Bertrand Russell over ‘het probleem van China’
Bertrand Russell over ‘het probleem van China’
Niet-westerse filosofie

Bertrand Russell over ‘het probleem van China’

Toen de Britse filosoof Bertrand Russell een jaar lesgaf in China, raakte hij diep onder de indruk van het land. Vooral het vermogen van de bevolking om gelukkig te zijn raakte hem. Wel maakte hij zich zorgen over de groeiende invloed van het Westen. Is het China gelukt om zijn eigenheid ten opzichte van het Westen te bewaren?

Lees meer
Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.
Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.

Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.

S10 staat dit weekend in de finale van het Eurovisie Songfestival. Tijdens een interview bij Matthijs gaat door vertelt ze dat ze zichzelf toestemming heeft gegeven om haar dromen na te jagen en dit avontuur aan te gaan. Het resultaat: meer zelfinzicht en een bijzondere prestatie. Dit weekend een lijstje over durven beginnen, presteren, en jezelf leren kennen.

Lees meer