Home ‘Neanderthalers konden al kunst maken’

‘Neanderthalers konden al kunst maken’

Door Frank Meester op 24 september 2021

‘Neanderthalers konden al kunst maken’
Cover van 10-2021
10-2021 Filosofie magazine Lees het magazine

Recent onderzoek laat zien dat neanderthalers grotschilderingen maakten. Cultuurfilosoof Robin van den Akker vraagt zich af of je die schilderingen wel kunst kunt noemen.

‘Het wordt steeds duidelijker: de neander­thaler is niet die brute holbewoner die uitgestorven is door zijn eigen domheid. Ons beeld van de neanderthaler is de laatste vijf jaar sterk veranderd. Dat komt vooral door nieuwe dateringstechnieken, maar ook door andere wetenschappelijke doorbraken. Zo is gebleken dat hij een wijder gebied bestreek dan altijd werd gedacht, dat zijn brein en longinhoud groter waren dan die van de moderne mens, en dat met zijn oog-handcoördinatie blijkbaar ook niets mis was. En nu vinden ze in Spanje grotschilderingen van 65.000 jaar oud en blijkt hij dus ook al in de weer te zijn geweest met pigmenten. Wij, moderne mensen, zijn anders dan lang gedacht niet de enigen die dat kunnen.’

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Filosofie.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Homo futures

‘Dit onderzoek suggereert dat de schilderingen van neanderthalers kunst kunnen worden genoemd. Dat is eigenlijk vreemd. Onze huidige kunstopvatting is van vrij recente datum. In de Oudheid en de Middeleeuwen waren er bijvoorbeeld de artes liberales, de vrije kunsten, waar­onder geometrie, astronomie en muziek vielen, maar niet schilderkunst en beeldhouwkunst; die werden als een ambacht gezien. Je kunt met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid zeggen dat de neanderthalers 65.000 jaar geleden een andere kunstopvatting hadden dan wij nu, of misschien zelfs wel helemaal geen kunstopvatting. Het is volkomen onduidelijk wat de functie was van deze schilderingen voor de neanderthalers. Misschien was het alleen een vorm van communiceren. Een van de grot­schilderingen lijkt een ladder af te beelden. Wilden ze aangeven waar de ladder stond? Of hadden de tekeningen een functie binnen een ceremonie? Het kan ook een manier zijn geweest om de geheugencapaciteit te vergroten, zoals wij dat nu doen met een opschrijfboekje of met onze laptop. Zeker is dat ze het toen geen kunst hebben genoemd en dat de term “kunst” voor de grotschilderingen van neander­thalers een projectie is van ons op die tijd.

Of het nu kunst is of niet, binnen elke verklaring of inter­pretatie blijft het heel bijzonder dat de neanderthaler in staat was om iets af te beelden, om een representatie te maken. Want om dat te kunnen zijn veel vermogens nodig, zoals abstract, symbolisch en complex denken, communicatie en dus eigenlijk een taal. Dat de neanderthaler dat allemaal al gekund moet hebben betekent dat hij erg op ons leek. Je kunt je zelfs afvragen wat eigenlijk nog het verschil is tussen ons en de neanderthaler. En als je even doordenkt: de moderne mens en de neanderthaler hebben een gemeenschappelijke voorouder – zou die misschien ook veel meer op ons lijken dan we altijd gedacht hebben?

Wat je je ook gaat afvragen is hoe ons verre nageslacht– laten we dat maar even de homo futures noemen – over nog eens 65.000 jaar over de homo sapiens en zijn representaties zal oordelen. Dergelijke gedachten zouden ons, moderne mensen, zogenaamd de kroon op de schepping, bescheidener moeten stemmen.’

Relevante berichten

Weekendlijstje Spijt
Weekendlijstje Spijt

Weekendlijstje Spijt

Bij zijn bezoek aan Congo op 8 juni betuigde de Belgische koning Filip spijt voor de Belgische wandaden tijdens de koloniale overheersing. Hoewel officiële excuses ontbraken, werd deze spijtbetuiging geprezen als een stap in de goede richting. Maar kun je wel excuses maken voor iets wat je zelf niet gedaan hebt? Wat betekent spijt hebben eigenlijk en waar dient het voor? In dit weekendlijstje vindt u vijf artikelen over spijt.

Lees meer
Kunstmatige intelligentie
Kunstmatige intelligentie
Bewustzijn

Een zelfbewuste computer is onze favoriete nachtmerrie

Een softwareontwikkelaar van Google veroorzaakte een media-storm door te stellen dat zijn werkgever gebruikmaakt van een zelfbewuste chatbot. Maar is dat wel mogelijk? En wat betekent het dat we computers ontwikkelen die ons kunnen doen geloven dat ze bewust zijn?

Lees meer
Woede
Woede

Weekendlijstje: Woede

Een groep woedende boeren trok afgelopen week naar het huis van minister Van der Wal om hun onvrede te uiten over de nieuwe stikstofmaatregelen van het kabinet. Hoewel er in de maatschappij begrip lijkt te bestaan voor de boosheid bij boeren, klinkt er ook kritiek op de manier waarop zij deze boosheid uiten. Wat is woede, hoe gaan er mee om en kunnen we het positief inzetten? Daarover meer in dit weekendlijstje.  

Lees meer
Verbeelding
Verbeelding

Weekendlijstje verbeelding

Kinderen fantaseren de wonderlijkste verhalen bij elkaar. Als volwassenen raken we die kinderlijke fantasie vaak een beetje uit kwijt. Zonde, want we kunnen veel leren van onze eigen verbeelding. Dit weekend een lijstje over fantasie en verbeelding.

Lees meer