Home Megalomaan

Megalomaan

Door Alicja Gescinska op 25 juni 2020

Megalomaan
07-2020 Filosofie magazine Lees het magazine

Dit artikel krijgt u van ons cadeau

Wilt u onbeperkt toegang tot de artikelen op Filosofie.nl? U bent al abonnee vanaf €4,99 per maand. Sluit hier een abonnement af en u heeft direct toegang.

Te veel fantasie is even dodelijk voor het denken als te weinig verbeelding. Die gedachte bekruipt me herhaaldelijk als ik Hegel lees. Fantasie en verbeelding mogen niet verward worden. Fantasie bestrijkt het rijk der onmogelijkheden; verbeelding betreft dat wat niet is, maar wel zou kunnen zijn. In Hegels werk kom je veel fantastische gedachten tegen, maar in de dubbele betekenis van het woord: soms geweldig, soms zo irreëel dat het onzinnig lijkt.

Ik ben er dan ook nog niet uit: was Hegel een fantastische denker of eerder een denkende fantast? Twijfelen aan Hegels intellectuele suprematie is vloeken in de filosofische kerk, maar mijn relatie met Hegel is toch het best in Facebook-jargon te omschrijven als: it’s complicated.

Ik heb Hegel altijd maar mondjesmaat in mijn leven binnengelaten. Dit jaar kwam daar verandering in, omdat ik aan de University of Buckingham colleges moest geven over Fenomenologie van de geest. En dus moest ik de volle confrontatie met de Duitse idealist aangaan.

Hegel behoort tot de meest polariserende filosofen uit de geschiedenis. Er zijn mensen die hem geweldig vinden. De belangrijkste vertegenwoordiger van die stroming is Hegel zelf. Hij was van mening dat zijn filosofie een breukpunt in de tijd vormde. Hij zag zichzelf als een keerpunt in de geschiedenis van het denken, en in de geschiedenis tout court. De Geist van de wereld bereikt pas met de filosofie van Hegel een dieper zelfbewustzijn.

Hegel zag zichzelf als een keerpunt in de geschiedenis

Hegels megalomane metafysische bespiegelingen waren voor anderen dan weer een steen des aanstoots. Geist – het zelfbewustzijn van de wereld. De dialectiek als een soort kosmisch oerprincipe. De gerichtheid van de geschiedenis op zelfactualisatie. De wereld die zich ontvouwt in het denken van de wereld. Het is allemaal te ijl voor denkers die de voeten stevig op de grond houden. Schopenhauer vond dat Hegel eerder thuishoorde in het gekkenhuis dan in het pantheon van de filosofie. En ook Bertrand Russell leek een grondige hekel aan Hegel te hebben. Aan vrijwel elke zin die hij over Hegel heeft geschreven merk je dat Russell moeite heeft om zijn ironie en sarcasme te onderdrukken.

Maar wie zich door het hegeliaanse labyrint van cryptische woorden een weg baant, stuit af en toe op een schat. Hegels inzicht in de maakbaarheid van onze noden bijvoorbeeld. De mens is een comfortwezen, en het verlangen naar steeds meer comfort is eindeloos. Dat kan én wordt economisch steeds opnieuw uitgebuit. Willen we wel de dingen die we willen? In die vraag ontvouwt zich iets essentieels van onze menselijke natuur: eerder dan door onszelf worden we door anderen gemaakt. Dat is werkelijk een fantastisch inzicht!

Relevante berichten

Weekendlijstje Europa
Weekendlijstje Europa
Politiek

Weekendlijstje Europa

Vorige week stemden Europese regeringsleiders in met het kandidaat-lidmaatschap van Oekraïne en Moldavië. Onder druk van crises zoals de oorlog in Oekraïne, klimaatverandering of de Covid-pandemie kiest Europa vaak voor verdere Europese uitbreiding, samenwerking en integratie. Wat betekent dit voor de Europese identiteit en de rol van Europa in de wereld? In dit weekendlijstje vindt u vijf filosofische artikelen over Europa.

Lees meer
Weekendlijstje Spijt
Weekendlijstje Spijt

Weekendlijstje Spijt

Bij zijn bezoek aan Congo op 8 juni betuigde de Belgische koning Filip spijt voor de Belgische wandaden tijdens de koloniale overheersing. Hoewel officiële excuses ontbraken, werd deze spijtbetuiging geprezen als een stap in de goede richting. Maar kun je wel excuses maken voor iets wat je zelf niet gedaan hebt? Wat betekent spijt hebben eigenlijk en waar dient het voor? In dit weekendlijstje vindt u vijf artikelen over spijt.

Lees meer
Kunstmatige intelligentie
Kunstmatige intelligentie
Bewustzijn

Een zelfbewuste computer is onze favoriete nachtmerrie

Een softwareontwikkelaar van Google veroorzaakte een media-storm door te stellen dat zijn werkgever gebruikmaakt van een zelfbewuste chatbot. Maar is dat wel mogelijk? En wat betekent het dat we computers ontwikkelen die ons kunnen doen geloven dat ze bewust zijn?

Lees meer
Woede
Woede

Weekendlijstje: Woede

Een groep woedende boeren trok afgelopen week naar het huis van minister Van der Wal om hun onvrede te uiten over de nieuwe stikstofmaatregelen van het kabinet. Hoewel er in de maatschappij begrip lijkt te bestaan voor de boosheid bij boeren, klinkt er ook kritiek op de manier waarop zij deze boosheid uiten. Wat is woede, hoe gaan er mee om en kunnen we het positief inzetten? Daarover meer in dit weekendlijstje.  

Lees meer