Log in

Wachtwoord vergeten?

Word lid Log in Contact

Filosofie.nl

FM nr. 5/2015

Martha Nussbaum neemt het op voor vaderlandsliefde

Florentijn van Rootselaar
Filosoof, journalist, schrijver

In Nederland heeft patriottisme een slechte naam. Het getuigt van uitsluiting en zorgt ervoor dat mensen naar binnen gekeerd raken. Kan het ook anders? Martha Nussbaum schreef een boek over de noodzaak van emotie in de politiek. 'Emotionele verbondenheid met het vaderland is cruciaal.'

Zes jaar was Martha Nussbaum toen ze haar ouders een toneelstukje liet opvoeren. Het meisje, dat een van ’s werelds meest vermaarde filosofen zou worden, had zichzelf de rol toebedeeld van ‘de grote Amerikaanse vrijheidsstrijder’ Sybil Ludington. Haar vader was de vader, een Amerikaans kolonel. Welke rol haar moeder speelde, weet ze niet meer. Wat oude spullen uit de kelder dienden als paard.
 

Nussbaum vertelt het verhaal over de Amerikaanse heldin op dramatische wijze, zoals ze vaker zal doen tijdens het interview. Hoewel ze naar eigen zeggen de afgelopen 24 uur maar een uur heeft geslapen, is ze goed geluimd. Ze zit ontspannen op de bank in een zaaltje van een Amsterdams hotel, niet ver van het fitnesscentrum waar ze die ochtend al is geweest.
 

Nussbaum, hoogleraar filosofie aan de Universiteit van Chicago, is minstens zo bekend door haar academische prestaties als door haar publieke optredens. Ze bereikte ook een groot publiek met haar laatste boek: Politieke emoties. Waarom een rechtvaardige samenleving niet zonder liefde kan. Dat thema, en in het bijzonder de emotionele verbondenheid met het vaderland die volgens Nussbaum cruciaal is voor de mens, is het onderwerp van gesprek. 
 
‘Dat toneelstuk was mijn eerste uitstapje naar de politieke emoties,’ zegt Nussbaum. ‘Ik had over Sybil Ludington gelezen in een boek voor kinderen. Sybil verbeeldde daarin het recht op vrijheid. Het verhaal was gebaseerd op het waargebeurde avontuur van een jong meisje, een tiener. Tijdens de Amerikaanse revolutie maakte ze een gevaarlijke rit om de Amerikanen te alarmeren dat de Britse troepen in aantocht waren. Hoewel de tocht haar over een erg heuvelachtig en gevaarlijk terrein voerde, had ze er van haar vader toestemming voor gekregen.’ 
Met enthousiaste stem: ‘Ik vond het zo bijzonder. Het meisje was de held, dat was belangrijk voor mij als zesjarige. Dat moesten we opvoeren als toneelstuk! Mijn ouders waren het eerste slachtoffer van die neiging van mij om overal toneel van te maken. Mijn collega’s moeten nog steeds een rolletje spelen in mijn stukken.’
 
‘Dat boek was mijn eerste kennismaking met patriottisme. Het abstracte idee van vrijheid van het volk werd heel concreet en had voor mij als meisje een emotionele resonantie. Het werd een romantisch verhaal over de moed van het individu: ieder van ons moet dapper zijn, iedereen moet dit gevecht voeren. Zulke emotionele verhalen hebben we nodig, ook als we volwassen zijn: ze zorgen voor een band met de beste waarden van een samenleving. Daar moeten we al vroeg mee kennismaken, en ze moeten levend worden gehouden als we opgroeien en tijdens onze volwassenheid.’ 
 
Patriottisme heeft hier niet zo’n goede naam.
‘Maar elke natie vertelt toch een verhaal over zichzelf? Wat is de eenheid van ons land, waarom zijn we hier? Welke strijd hebben we in het verleden samen geleverd, wat hebben we gedaan om in de toekomst samen te blijven? Patriottisme gebruikt wel een geconstrueerd narratief van de natie – dat klopt.’

Verder lezen?

In een tijd waarin autoriteit, waarheid en het publieke debat onder druk staan kan filosofie met heldere analyses richting geven. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar € 4,99 per maand. U krijgt daarmee toegang tot alle artikelen uit Filosofie Magazine en Wijsgerig Perspectief plus exclusieve achtergrondartikelen, interviews en portretten. Of bestel de losse editie na.

InloggenLid Worden