Home Epicurus – filosoof van het genot

Epicurus – filosoof van het genot

Door Leon Heuts op 24 juni 2014

In een wereld vol met Ipads, vliegvakanties, fijne restaurants en een tamelijk vrije seksuele moraal is juist genieten een delicate kwestie. Wie geen maat houdt, is nooit tevreden met wat hij heeft en zal dus nooit genoeg hebben. Wie leeft als een kluizenaar durft nergens meer van te genieten. Je zou het niet zeggen, maar een juiste levenshouding is de beoefening van het hedonisme. Niet de hedendaagse, mateloze variant van steeds hogere bonussen, coke en vrouwen – zoals in de film ‘The wolf of Wall Street’ van regisseur Martin Scorcese – maar die van Epicurus.

Nu had Epicurus in de Klassieke Oudheid een slechte naam. Hij zou een verdorven geest zijn geweest, slechts uit op vrouwen en kicks. De stoïcijn Diotimus schreef vijftig obscene brieven, ondertekend met ‘Epicurus’, om hem zwart te maken. En tot op de dag van vandaag noemen we een genotzuchtig persoon een epicurist.

Toch is alle laster vooral spin van vijandige filosofische scholen. Ja, volgens Epicurus is genot het hoogste doel. Maar genot is een delicate kwestie, iets waarbij we de langere termijn in ogenschouw moeten nemen. Wie zich vandaag volpropt met eten, heeft morgen immers spijt. En niet alleen omdat hij buikpijn heeft, maar ook omdat onmiddellijke bevrediging van behoeften snel nieuwe verlangens creëert; een fenomeen waar fastfoodketens nog steeds mee scoren. Epicurus schrijft: ‘niets is toereikend voor degene voor wie het toereikende te weinig is’.

De echte levensgenieter houdt maat. Vooral met verlangens die niet noodzakelijk moeten worden vervuld om in leven te blijven, zoals roem of rijkdom, moeten we voorzichtig omspringen. Doorgaans leiden ze slechts tot onrust, terwijl het ware genot juist volmaakte gemoedsrust is. Ataraxia, ofwel onverstoorbaarheid. ‘Stuur mij een kaas, zodat ik te allen tijde een feestmaal kan aanrichten.’, schrijft Epicurus. Wie zijn verlangens onder controle heeft, geniet optimaal van de kleine dingen. 

Epicurus stichtte een filosofische commune in de tuin bij zijn huis, waar hij samen met volgelingen het hoogste genot (hèdonè) cultiveerde. Opmerkelijk is dat iedereen hier welkom was, gratis en ongeacht geslacht of afkomst. Vooral over de aanwezigheid van vrouwen raakten de niet-ingewijden niet uitgepraat – het was het begin van alle vijandige roddel. Misschien had hij meer in de openbaarheid moeten treden, een publieke taak moeten aanvaarden zoals de Stoïcijnen vaak wél deden. Vooral de Romeinse Stoa heeft grote staatslieden opgeleverd. Maar het motto van de epicuristen is nu juist ‘leef in het verborgene’, ver weg van het publieke gewoel vinden we het geluk.

Overigens zal de vijandige roddel Epicurus onberoerd hebben gelaten. Zelfs de dood boezemde hem geen angst in. ‘Zolang wij er zijn, is de dood er niet, en als de dood er is, zijn wij er niet’, schrijft Epicurus met kenmerkende geestelijke kalmte.

 

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Filosofie.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Relevante berichten

Weekendlijstje Europa
Weekendlijstje Europa
Politiek

Weekendlijstje Europa

Vorige week stemden Europese regeringsleiders in met het kandidaat-lidmaatschap van Oekraïne en Moldavië. Onder druk van crises zoals de oorlog in Oekraïne, klimaatverandering of de Covid-pandemie kiest Europa vaak voor verdere Europese uitbreiding, samenwerking en integratie. Wat betekent dit voor de Europese identiteit en de rol van Europa in de wereld? In dit weekendlijstje vindt u vijf filosofische artikelen over Europa.

Lees meer
Weekendlijstje Spijt
Weekendlijstje Spijt

Weekendlijstje Spijt

Bij zijn bezoek aan Congo op 8 juni betuigde de Belgische koning Filip spijt voor de Belgische wandaden tijdens de koloniale overheersing. Hoewel officiële excuses ontbraken, werd deze spijtbetuiging geprezen als een stap in de goede richting. Maar kun je wel excuses maken voor iets wat je zelf niet gedaan hebt? Wat betekent spijt hebben eigenlijk en waar dient het voor? In dit weekendlijstje vindt u vijf artikelen over spijt.

Lees meer
Kunstmatige intelligentie
Kunstmatige intelligentie
Bewustzijn

Een zelfbewuste computer is onze favoriete nachtmerrie

Een softwareontwikkelaar van Google veroorzaakte een media-storm door te stellen dat zijn werkgever gebruikmaakt van een zelfbewuste chatbot. Maar is dat wel mogelijk? En wat betekent het dat we computers ontwikkelen die ons kunnen doen geloven dat ze bewust zijn?

Lees meer
Woede
Woede

Weekendlijstje: Woede

Een groep woedende boeren trok afgelopen week naar het huis van minister Van der Wal om hun onvrede te uiten over de nieuwe stikstofmaatregelen van het kabinet. Hoewel er in de maatschappij begrip lijkt te bestaan voor de boosheid bij boeren, klinkt er ook kritiek op de manier waarop zij deze boosheid uiten. Wat is woede, hoe gaan er mee om en kunnen we het positief inzetten? Daarover meer in dit weekendlijstje.  

Lees meer